Η ΛΑΤΡΕΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΥΦΩΝΟΣ

Λεπτομέρεια από ρωσική εικόνα Μηναίου Φεβρουαρίου του 16ου αιώνος. Αριστερά της Υπαπαντής εικονίζεται ο Άγιος Τρύφων στον τύπο του Μάρτυρος
.
Βασική πηγή για τη ζωή και τη δράση του Αγίου Τρύφωνος είναι το Συναξάριον της Κωνσταντινουπόλεως, που φαίνεται ότι ανάγεται στον 11ο αιώνα.
Ο Τρύφων γεννήθηκε στη Λάμψακο της μικρασιατικής Φρυγίας το 207 επί Αυτοκράτορα Γορδιανού και εξέτρεφε χήνες. Από νεαρή ηλικία ήταν σε θέση να θεραπεύει κάθε νόσο και να αποβάλλει δαιμόνια με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος. Μεταξύ άλλων θεράπευσε και την κόρη του αυτοκράτορα Γορδιανού, η οποία βασανιζόταν από δαιμόνια. Επί Αυτοκράτορος Δεκίου οδηγήθηκε στη Νίκαια της Βιθυνίας, έδρα του επάρχου της Ανατολής Ακυλίνου, με την κατηγορία ότι δεν αποδίδει την προσήκουσα λατρεία στα αγάλματα των θεών. Εκεί ομολόγησε την πίστη του στο Χριστό, την οποία δεν απαρνήθηκε ούτε μετά από βασανιστήρια και στο τέλος παρέδωσε το πνεύμα του λίγο πριν τον αποκεφαλισμό του την 1η Φεβρουαρίου του έτους 249. Έτσι, ο θάνατός του προήλθε από τη θεία βούληση και όχι από το σπαθί του δημίου.
.

Σχέδιο λίθου από το ναό του Αγίου στη Νίκαια της Βιθυνίας
.
Το νεκρό σώμα του παρέλαβαν πιστοί από τη Νίκαια και το μετέφεραν στη Λάμψακο, όπου ο τάφος του κατέστη θαυματουργός. Μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού χτίστηκε στη γενέτειρά του ιερό προς τιμήν του, ενώ η λατρεία του ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη και στη Νίκαια, όπου είχε μαρτυρήσει. Από αυτές τις δύο πόλεις η λατρεία του επεκτάθηκε σε όλη τη Μικρά Ασία, το «λίκνον αγίων» όλου του Βυζαντινού κόσμου.
Από τον αρχικό πυρήνα της η λατρεία του έφθασε έπειτα (ίσως κατά τον 5ο αιώνα, στη διάρκεια της βασιλείας κάποιου Μικρασιάτη αυτοκράτορα) στην Κωνσταντινούπολη και στη συνέχεια διαδόθηκε σε όλη τη Βυζαντινή επικράτεια και το Χριστιανικό κόσμο.
Στη Βασιλεύουσα ήταν ήδη διαδεδομένη τουλάχιστον από την εποχή του Ιουστινιανού (6ος αιώνας). Σύμφωνα με το Συναξάριον της Κωνσταντινουπόλεως, η σύναξη του Αγίου ετελείτο την 1η Φεβρουαρίου στο μαρτύριό του, το οποίο βρισκόταν εντός του ναού του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, κοντά στους ναούς της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέχουν οι βυζαντινές γραπτές πηγές, μαρτυρούνται στην Κωνσταντινούπολη τουλάχιστον επτά ναοί στο όνομα του Αγίου Τρύφωνος. Και γνωρίζουμε ότι τόσο ο Θεοφάνης (αρχές 9ου αιώνα) όσο και ο αυτοκράτορας Λέων ΣΤ΄ (886-912) είχαν συντάξει εγκώμια προς τιμήν του μάρτυρα, πράγμα που σημαίνει ότι η λατρεία του εξαπλωνόταν στην Κωνσταντινούπολη και κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων.
.

Οι παλαιότερες παραστάσεις του Αγίου Τρύφωνος που έχουν σωθεί μέχρι σήμερα βρίσκονται στη Μικρά Ασία. Πολλές από τις εκκλησίες της Καππαδοκίας περιλαμβάνουν απεικόνιση του Αγίου, μερικές μάλιστα και σε περίοπτη θέση. Η εικονιζόμενη από υπόσκαφη εκκλησία στα Κόραμα (σημερινό Göreme) της Καππαδοκίας
.
Στα εγκώμια του Θεοφάνη και του αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ δεν αποδίδονται στον Άγιο Τρύφωνα κάποιες συγκεκριμένες ιδιότητες. Από μεταγενέστερα κείμενα όμως, γνωρίζουμε ότι ο Άγιος Τρύφων θεωρείται Ανάργυρος, δηλαδή άγιος-ιατρός, καθώς και προστάτης της βλάστησης, των κήπων και των αμπελιών. Και οι δύο αυτές ιδιότητες έχουν ίσως κάποια βάση στα περιστατικά της ζωής του, εφ’ όσον στο Συναξάριό του αναφέρεται ότι ο Τρύφων έδιωχνε τους δαίμονες (άρα είχε ιαματικές ικανότητες) και έβοσκε χήνες (άρα ήταν εξ επαγγέλματος σε συνεχή επαφή με τη φύση, και ιδίως με τις καλλιέργειες που βρίσκονταν κοντά σε κατοικημένους τόπους). Πρέπει, έτσι, να συμπεράνουμε ότι, από κάποια εποχή και μετά, κάπου ανάμεσα στο 10ο και το 13ο αιώνα, ο Άγιος θεωρήθηκε προστάτης ενός συγκεκριμένου τμήματος της αγροτικής παραγωγής, κυρίως αυτού που είχε σχέση με τα οπωροκηπευτικά και το κρασί. Ειδικότερα, εθεωρείτο ότι μπορούσε να αντιμετωπίσει όλα τα ζωύφια και τα έντομα που ήταν δυνατό να βλάψουν αυτές τις καλλιέργειες.
Πιθανότερη εξήγηση είναι η ακόλουθη: Η περιοχή καταγωγής του ήταν ξακουστή για τους αμπελώνες της, όπως εξάλλου και όλα τα παράλια της Προποντίδας. Εκεί βρισκόταν πόλεις που φημίζονταν για την αφθονία των κρασιών τους: η Ραιδεστός, η Κύζικος και η περιοχή της Βιθυνίας με τα κρασιά της Τρίγλειας, της Κίου, της Νίκαιας. Ο Άγιος Τρύφων, πολιούχος της Νίκαιας, συνδέεται λοιπόν κατ’ αρχήν με την άμπελο και τον οίνο λόγω προέλευσης από την περιοχή παραγωγής οίνων ποιότητας, αφού λίγες ήταν οι βυζαντινές επαρχίες που μπορούσαν να καυχηθούν για τον οίνο τους όσο οι περιοχές της Προποντίδας.
.

Εικόνα από τη Μονή Αγίου Γεωργίου Κουδουνά στη νήσο Πρίγκηπο της Προποντίδας
.
Η θέση της γιορτής του στον ετήσιο κύκλο πρέπει επίσης να έπαιξε ρόλο στην καθιέρωση του Αγίου ως προστάτη των αμπελουργών. Παρόλο που το αμπέλι «κοιμάται» το Φεβρουάριο, ο μήνας αυτός αποτελεί κρίσιμη καμπή στο βλαστικό του κύκλο. Είναι η χρονική περίοδος κατά την οποία αρχίζει παραδοσιακά η σημαντικότερη ίσως αμπελουργική εργασία, το κλάδεμα. Το κλάδεμα είναι τεχνική εργασία για την οποία απαιτείται πείρα, μαστοριά και γνώση του συγκεκριμένου αμπελώνα. Κλαδεύοντας ο αμπελουργός επεμβαίνει δυναμικά στο αμπέλι του και ρυθμίζει την ποσότητα άρα και την ποιότητα της παραγωγής του, ενώ καθορίζει αναπόφευκτα τη διάρκεια ζωής και την υγιεινή κατάσταση των κλημάτων.
.

Τοιχογραφία του 1751 από την Παναγία των Δελφών. Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών
.
Πανάρχαιες αντιλήψεις για τη βλάστηση και τη γονιμότητα βρήκαν πιθανότατα στέγη στον εορτασμό του Μεγαλομάρτυρος Τρύφωνος την 1η Φεβρουαρίου. Οι γεωργοί προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν την προστασία των θεϊκών δυνάμεων πριν αρχίσουν το κλάδεμα. Όταν επικράτησε ο Χριστιανισμός, πολλά από τα παλιά λατρευτικά στοιχεία που απαγορεύτηκαν, επιβίωσαν κάτω από το μανδύα της νέας θρησκείας. Ο Άγιος, εξειδικευόμενος, επωμίσθηκε το ρόλο του προστάτη κυρίως των αμπελουργών. Δέχεται τις ιδιαίτερες φροντίδες με τις οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την ευετηρία, την καλή χρονιά και να προστατεύσουν το αμπέλι από τις λογής καταστροφές που μπορεί να φέρει μια όψιμη παγωνιά, το χαλάζι, ο άνεμος, η δυνατή βροχή, κάποια ασθένεια. Δεν φαίνεται πάντως τυχαίο το γεγονός ότι και ο βασικός Γάλλος ομόλογος του Αγίου, ο Saint Vincent, εορτάζεται στους γαλλικούς αμπελότοπους την ίδια περίπου χρονική περίοδο, στις 22 Ιανουαρίου.
Το πιθανότερο είναι ότι η λατρεία του Αγίου Τρύφωνος στη Νίκαια εντάθηκε μετά το 1204. Φαίνεται ότι, μετά την κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως από τους Σταυροφόρους, το λείψανο του μάρτυρα –όπως συνέβη και με άλλες περιπτώσεις– μεταφέρθηκε στη Δυτική Ευρώπη. Συγκεκριμένα, αποτέθηκε στο ναό του Αγίου Πνεύματος στη Ρώμη (η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις 10 Νοεμβρίου). Αυτό πρέπει να ήταν ένα μεγάλο χτύπημα για τη λατρεία του Αγίου στην Κωνσταντινούπολη. Λίγο αργότερα συγκροτήθηκε η Αυτοκρατορία της Νικαίας, το πιο δυναμικό από τα κράτη που διαμορφώθηκαν από τη βυζαντινή αριστοκρατία μετά το 1204 στις περιοχές που οι Σταυροφόροι δεν είχαν κατορθώσει να ελέγξουν. Είναι πιθανό οι ηγεμόνες του κράτους της Νικαίας, στην προσπάθειά τους να αντιπαρατεθούν με το λατινικό πλέον κράτος της Κωνσταντινούπολης, να έδωσαν κάποια βαρύτητα στην ανάπτυξη της λατρείας του Τρύφωνος, ενός τοπικού Αγίου ιδιαίτερα γνωστού και αγαπητού σε όλο τον Ορθόδοξο κόσμο, το λείψανο του οποίου μάλιστα είχε μόλις κλαπεί από τους αντιπάλους.
Δύο βασικά στοιχεία συνηγορούν υπέρ μιας τέτοιας άποψης. Το πρώτο είναι το γεγονός ότι ο Αυτοκράτορας της Νικαίας Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρις (1255-1259) όχι μόνο αναφέρει (στο έργο του Εγκώμιον εις την μεγαλόπολιν Νίκαιαν) ότι στη Νίκαια ο Τρύφων ήταν ιδιαίτερα αγαπητός και η μνήμη του εορταζόταν κάθε χρόνο πολύ πανηγυρικά, αλλά παραθέτει και ένα εγκώμιο προς τιμήν του μάρτυρα, το οποίο είχε γράψει ο ίδιος. Είναι γνωστό από ένα ανώνυμο βυζαντινό χρονικό της εποχής ότι ο Θεόδωρος Β΄ θεωρούσε τον Τρύφωνα προστάτη άγιό του, και, όπως έλεγε, συχνά ερχόταν στον ύπνο του για να τον ενθαρρύνει και να τον συμβουλεύσει.
Για τους λόγους αυτούς, ο Θεόδωρος Β΄ επέλεξε να απεικονίζεται στα νομίσματα που έκοψε και η μορφή του Αγίου Τρύφωνος δίπλα στη δική του μορφή. Στα νομίσματα αυτά παριστάνονταν και τα κρίνα, τα οποία αποτελούσαν ένα από τα σύμβολα του Τρύφωνος στο πλαίσιο της ειδικής λατρείας που του αποδιδόταν την εποχή εκείνη στη Νίκαια.









Το δεύτερο στοιχείο, και ίσως το σημαντικότερο, είναι ότι, σύμφωνα με το ίδιο ανώνυμο χρονικό, ο Θεόδωρος, αμέσως έπειτα από μια δύσκολη νίκη του εναντίον του ηγεμόνα της Βουλγαρίας Μιχαήλ Ασάν στη Βόρεια Μακεδονία το 1254, επέστρεψε στη Νίκαια και το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να ανεγείρει έναν πολυτελή ναό προς τιμήν του Αγίου Τρύφωνος, στον οποίο απέδωσε τη νίκη του. Πληροφορούμαστε, μάλιστα, ότι ο ναός αυτός χτίστηκε στη θέση ενός προγενέστερου πλινθόκτιστου ναΐσκου αφιερωμένου στον Άγιο, ο οποίος είχε κατασκευαστεί στον τόπο του μαρτυρίου του και βρισκόταν πια σε πολύ κακή κατάσταση.
Στο Εγκώμιόν του, ο Θεόδωρος Β΄ αναφέρεται εκτός των άλλων και στο ετήσιο θαύμα του Αγίου, ο οποίος την ημέρα της γιορτής του, δηλαδή μέσα στο καταχείμωνο, έκανε να ανθίζει (ένα χρόνο αφ’ ότου είχε κοπεί) ο κρίνος που βρισκόταν «δίπλα στη λυχνία του». Πρέπει, επομένως, να υποθέσουμε ότι ο ναός του Αγίου Τρύφωνος ήταν ένα «μαρτύριο», όπου, ίσως λόγω της έλλειψης του λειψάνου, ο μάρτυρας Τρύφων εθεωρείτο ότι έκανε αισθητή την παρουσία του και την εύνοιά του προς την πόλη και τον αυτοκράτορα μέσω ενός ετησίως επαναλαμβανόμενου θαύματος με μεγάλη πολιτική σημασία.







Έτσι, είναι πολύ πιθανό ότι ο Θεόδωρος Β΄ έδωσε, για συγκεκριμένους λόγους εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής, νέα ώθηση στη λατρεία του Αγίου Τρύφωνος, η οποία φαίνεται ότι είχε αποδυναμωθεί ακόμη και στην ίδια την πόλη όπου είχε μαρτυρήσει. Οι πληροφορίες αυτές βρίσκουν πρόσθετη επιβεβαίωση με βάση αρχαιολογικά τεκμήρια, γιατί σε μία ανασκαφή που έγινε στη Νίκαια το 1947 βρέθηκαν τα ερείπια ενός αρκετά μεγαλοπρεπούς ναού (22,5x19,5 μέτρα) χτισμένου γύρω στα 1255 στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου· ο ναός –ο λεγόμενος από τους ανασκαφείς C– λίγο μετά την εποχή που είχε χτιστεί φαίνεται ότι διακοσμήθηκε με λαμπρά ψηφιδωτά και δάπεδο από opus sectile. Ίσως δεν πρέπει να θεωρηθεί τυχαίο το ότι ο ναός είχε χτιστεί στο βόρειο τμήμα της πόλης, πάνω ακριβώς στον κεντρικό δρόμο που έπρεπε κανείς να ακολουθήσει αν ήθελε να πάει από τη Νίκαια στην Κωνσταντινούπολη.
Παρά τη μεταφορά των ιερών λειψάνων του Αγίου στη Ρώμη, τμήματα τους εξακολουθούν να φυλάσσονται σε λειψανοθήκες μονών και ναών του Ορθόδοξου κόσμου. Η τίμια κάρα του είναι διαμοιρασμένη σε τουλάχιστον τρία σημεία: στη Μονή Ξενοφώντος του Αγίου Όρους, στη Μονή Αγίας Τριάδος Μετεώρων και στη Μονή Μεγάλου Σπηλαίου Αχαΐας. Το δεξί του χέρι σώζεται στη Μονή Κωνσταμονίτου στο Άγιον Όρος, ενώ τμήμα του βραχίονος στη Μονή Φρασινέι της νότιας Ρουμανίας. Άλλα, τέλος τεμάχια φυλάσσονται στις Μονές Προφήτου Ηλιού Θήρας και Αγίας Λαύρας Αχαΐας, στο ναό Αγίας Αικατερίνης Πλάκας στην Αθήνα και αλλού.
.

ΣΥΝΤΟΜΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ: ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΥΡΓΟΥ

.
Διάβασα το άρθρο της Καθημερινής της Κυριακής και μου ήρθαν στο μυαλό δύο εικόνες:
.

Η αναπαλαιωμένη Δημοτική Αγορά, που το 2004 θα στέγαζε το Αρχαιολογικό Μουσείο Πύργου, με εκθέματα από την ευρύτερη περιοχή
.

Η πινακίδα στην πλατεία Ιατρίδη θα ήταν κωμική αν δεν ήταν τραγική
.
Καλός ο Επικούριος, καλοδεχούμενη η ενέργεια του Υπουργού Πολιτισμού, αλλά πρέπει να αποδείξουμε με έργα και όχι με λόγια ότι τον αξίζουμε.

ΕΧΘΡΟΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΗΛΕΙΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΣΣΗΝΙΟΙ, ΕΧΘΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΒΡΕΤΑΝΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ!

Θραύσμα της ζωφόρου του ναού του Επικουρίου Απόλλωνος με παράσταση μάχης μεταξύ Ελλήνων και Αμαζόνων. 400 - 390 π.Χ. Σήμερα στο Βρεταννικό Μουσείο
.

Κεφαλή Αμαζόνας από τη ζωφόρο του ναού των Βασσών
.

Θραύσμα κολοσσιαίου Ελληνιστικού αγάλματος από το ναό των Βασσών
.

Οι Κένταυροι καρφώνουν τον Καινέα στο έδαφος

.

ΑΠΟΨΕ ΚΡΥΟ ΕΚΑΝΕ

.

Απόψε κρύο έκανε, κρύο και τραμουντάνα,

τα περιγιάλια πήξανε, κι οι κάμποι μαραθήκαν.

Και σεις περιβολάκια μου, μες στ' άνθη φυτεμένα,

μην είδατε τον αρνητή, τον ψεύτη της αγάπης;

Όταν με φιλαγ' έλεγε, γλυκιά που 'ναι η αγάπη.

Τώρα με απαράτησε, σαν καλαμιά στον κάμπο,

όπως της παίρνουν τον καρπό και βολοδέρνει έρμη.

.

ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΙΟ ΑΠΟΛΛΩΝΑ, ΝΑ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ "ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ"

"Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας", ένα διοικητικό μόρφωμα χωρίς καμμία γεωγραφική, οικονομική ή ιστορική βάση

.

Όταν το 1997 θεσπίστηκε η διοικητική διαίρεση της χώρας σε δεκατρείς περιφέρειες, προέκυψε το εξάμβλωμα που ονομάστηκε Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Τα αίτια που οδήγησαν σε εκείνη την τερατογένεση ήταν δύο. Αφ' ενός η εξυπηρέτηση δύο πόλεων, της Πάτρας και της Τρίπολης, αντί της μίας, προκειμένου να ονομαστούν "πρωτεύουσες", και αφ' ετέρου οι κομματικοί υπολογισμοί: η περιφέρεια της οποίας έδρα ήταν η "πράσινη" Πάτρα δε θα κινδύνευε από τη "δεξιά" Πελοπόννησο.

Από τότε μέχρι σήμερα όμως το μικροκομματικό βίτσιο του τότε νομοθέτη έχει πληρώσει ακριβά η διχοτομημένη (ουσιαστικά τριχοτομημένη, αφού η Τροιζηνία ανήκει στην Αττική) Πελοπόννησος, όπου ένα σωρό θέματα προσκρούουν στην κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των περιφερειών. Ακόμη πιο ακριβά το τίμημα έχει πληρώσει η Ηλεία μας. Το θέμα του ΤΕΙ και του αυτοκινητοδρόμου Κορίνθου - Πάτρας - Πύργου - Τσακώνας, αποδεικνύουν τη δυσλειτουργία της διοικητικής διαίρεσης.

Το σχέδιο "Καλλικράτης" είναι μία πρώτης τάξεως ευκαιρία η Πελοπόννησος να αποκτήσει πάλι την ιστορική και γεωγραφική της ενότητα. Ήδη οι φωνές προς αυτή την κατεύθυνση πληθαίνουν. Παρά την πικρία για τη μεταξύ μας συνοριακή διαφορά, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε στο Επιμελητήριο Μεσσηνίας το έντονο ενδιαφέρον που επιδεικνύει.

Η Πελοπόννησος είναι η πλεόν σαφής γεωγραφική και ιστορική περιοχή της Ελλάδας. Μαζί με την Τροιζηνία, τον Πόρο, την Ύδρα, τις Σπέτσες, τα Κύθηρα, τα Αντικύθηρα, και γιατί όχι τη Ζάκυνθο και την Κεφαλλονιά, μπορούν να δημιουργήσουν μία συμπαγή και πολύ ισχυρή περιφέρεια της Ελλάδας και της Ευρώπης.

.

Διαβάστε και αυτά:

Νάντια Γιαννακοπούλου: Ας ονειρευτούμε την ενιαία Πελοπόννησο!

Υπέρ της ενιαίας Πελοποννήσου τάχθηκε η Ντόρα Μπακογιάννη

Φωνές για Ενιαία Περιφέρεια Πελοποννήσου και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας

.

ΧΑΡΕΣ ΒΟΡΕΙΩΣ, ΓΚΡΙΝΙΑ ΝΟΤΙΩΣ ΤΗΣ ΝΕΔΑΣ

Εμάς μας έφταιγε ο Σαμαράς, σε αυτούς φταίει ο Γερουλάνος
.

Τώρα θυμήθηκαν το διάλογο! Τότε μιλούσαν για αποκατάσταση αδικίας
.

Ευτυχώς, αναγνωρίζουν ότι ο ναός ανήκε πριν στην Ηλεία και τώρα τον "πήγαν πίσω"
.
Φιλιατρά News
Εφημερίδα Σημαία της Μεσσηνίας
Επι-δέξιος Ψάλτης
Radio Kyparissia 93,6 FM
.
Χαρές στην Ηλεία, γκρίνια και κριτική στη Μεσσηνία. Και φυσικά, οι συνήθεις υπερβολές. Όχι και από αιώνες στη Μεσσηνία ο Επικούριος ρε παιδιά!
Πριν τέσσερεις μήνες όλα ήταν ανάποδα εκατέρωθεν της Νέδας. Και τότε ωστόσο, όπως και τώρα, η κυρά των ποταμών κυλάει τα νερά της προς την ίδια κατεύθυνση, γελώντας με τα τοπικιστικά καμώματα των ανθρώπων.
Και η πέτρα του σκανδάλου, ο Απόλλων; Αυτός βρίσκεται τώρα, χειμώνα καιρό, στη χώρα των Υπερβορείων. Και βλέποντας τις κοκορομαχίες των Νεοελλήνων, μπορεί να του περνά από το μυαλό μήπως να μείνει εκεί και το καλοκαίρι.
.

ΣΕ ΤΟΥΤΑ ΕΔΩ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΚΑΚΙΑ ΣΚΟΥΡΙΑ ΔΕΝ ΠΙΑΝΕΙ!

.
Το Σεπτέμβριο του 1937 ο Νίκος Καζαντζάκης επισκέφθηκε το ναό του Επικουρίου Απόλλωνος, στο πλαίσιο της αποστολής του ως περιηγητή της Πελοποννήσου για λογαριασμό της εφημερίδας «Καθημερινή». Στις Βάσσες συνάντησε τη Μαριγίτσα, τη γυναίκα του φύλακα του ναού και συνομίλησε μαζί της για τον τόπο, το ναό και τη ζωή της. Το κλείσιμο της συζήτησης τους το περιγράφει, στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο», ως εξής:
-Και τι ιδέα έχεις, τη ρωτώ για τα πολιτικά;
-Ε, παιδί μου, μου αποκρίθηκε με απροσδόκητη περφάνια, ε, παιδί μου, εμείς εδώ είμαστε πολύ αψηλά, αλάργα από τον κόσμο, και δεν ακούμε τη βουή του.
«Εμείς», δηλαδή, «ο ναός κι εγώ» κι έλεγε «αλάργα» με το περήφανο τόνο που θα ΄λεγε «πιο απάνω». Χάρηκα. Περισσότερο και από το ναό, τούτη η φράση της γριάς χόρτασε την καρδιά μου.
.

.
Το Σεπτέμβριο του 2009, λίγες ημέρες μετά την προκήρυξη των εκλογών, ο Υπουργός Πολιτισμού και βουλευτής Μεσσηνίας Αντώνης Σαμαράς, αγνοώντας το πνεύμα του Καζαντζάκη, υπήγαγε ρουσφετολογικά τον Επικούριο Απόλλωνα στην ιδιαίτερη πατρίδα και εκλογική του περιφέρεια, χωρίς να κρατήσει κανένα πρόσχημα πολιτικής αξιοπρέπειας.
.

Το άρθρο της εφημερίδας ΠΑΤΡΙΣ εδώ.
.
Και τον Ιανουάριο του 2010, δια στόματος και χειρός του εξαδέλφου του, νέου Υπουργού Πολιτισμού Παύλου Γερουλάνου, η αδικία έλαβε τέλος. Ελπίζουμε οριστικά και για πάντα.
Από αυτή την ολιγόμηνη περιπέτεια, αξίζει να βγάλουμε μερικά συμπεράσματα.
Πρώτον, ότι ο πολιτισμός και τα μνημεία μας δεν πρέπει να γίνονται μέσον εξυπηρετήσεως πολιτικών φιλοδοξιών και ρουσφετιών. Τα μνημεία δεν είναι οικόπεδο κανενός, δεν πωλούνται, δε μεταβιβάζονται.
Δεύτερον, ότι ο πολιτισμός και η πολιτιστική μας κληρονομιά έχουν αξία πολύ μεγαλύτερη από ό,τι φαντάζεται η ηλειακή πολιτική κάστα, και ότι πρέπει να τα διαφυλάττουν ως κόρην οφθαλμού αδιαλείπτως, και όχι μόνο κατά τις προεκλογικές περιόδους. Η στάση των Ηλείων πολιτικών, είτε εκλέγονται στην ιδιαίτερη πατρίδα τους είτε όχι, είναι καταγεγραμμένη και μερικούς δεν τους τιμά τόσο πολύ.
Οι Μεσσήνιοι, κύριοι της γης που είναι σπαρμένη με αμέτρητα μνημεία τεράστιας ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας, με την κίνηση Σαμαρά έδειξαν ότι αγαπούν την κληρονομιά τους και πασχίζουν τα μέγιστα για αυτήν. Τους το αναγνωρίζουμε, έστω κι αν ξεπέρασαν τα όριά τους. Τώρα πρέπει να αποδείξουμε και εμείς οι Ηλείοι ότι είμαστε άξιοι φύλακες αυτών που η Ιστορία μάς έχει κληροδοτήσει.
.

Το φύλλο της εφημερίδας «Αθηναΐς» με το άρθρο που αναφέρεται στο ναό των Βασσών
.
Ψάχνοντας στο Διαδίκτυο θεματολογία σχετική με το ζήτημα των τελευταίων μηνών, διεπίστωσα ότι ο Επικούριος Απόλλων αποτελεί προσφιλές θέμα των Μεσσήνιων ιστολόγων, και πολύ λιγότερο των Ηλείων και των Αρκάδων. Από όλα τα ιστολόγια ξεχωρίζω το Απία - Επικούριος. Ελπίζω ο εξαιρετικός συγγραφέας του να μου επιτρέψει κι εμένα μια μικρή κλοπή. Το πρώτο κείμενο του Καζαντζάκη, καθώς και τα δύο που ακολουθούν, τα βρήκα στο ιστολόγιό του και τα αναδημοσιεύω.
.

.
Δημοσίευμα του 1879 για τον Επικούριο
«Ο εν τω Κωτιλίω όρει κείμενος ούτος ναός, αντί του αρχαίου χωρίου Βάσσας, πλησίον του οποίου άλλοτε έκειτο, περιστοιχείται νυν υπό των ¼ - ½ ώρας απ’ αλλήλων απεχόντων χωρίων Σκληρού, Δραγώγι και Καστρούγγαινα, ων οι κάτοικοι φαίνεται ότι εσεβάσθησαν τας στήλας του, ως και της πιπτούσης Δρυός τους κλώνας, κατά δε την επανάστασιν του 1821 μία εξ αυτών έπεσε θύμα της ελλείψεως μολύβδου, ον οι διψαλέοι εκείνοι μαχηταί ανεζήτουν πανταχού. Και ήδη ολόκληρος μία των πλευρών του ωραίου τούτου ναού, κινδυνεύει να καταπέση, αν μη εγκαίρως ληφθή η δέουσα πρόνοια, διότι οι όμβροι και υετοί επιπολάζουσι κατά τα ορεινά ταύτα μέρη».
Όλη η ανάρτηση εδώ.
.

Τμήμα της ζωφόρου του ναού που βρίσκεται στο Βρεταννικό Μουσείο
.
Δημοσιεύματα
Αρθρογραφία σχετική με το θέμα εδώ.
.

Δορυφορική λήψη του ναού του Επικουρίου Απόλλωνος από ψηλά, από όπου δε διακρίνονται όρια Νομών και Δήμων. Το μόνο που διακρίνεται είναι η "τέντα", η οποία, αν δεν τελειώσουν οι αναστηλωτικές εργασίες, θα γίνει και αυτή μνημείο!
.
Μετά την οριστική λύση του ζητήματος διοικητικής υπαγωγής του Παρθενώνα της Πελοποννήσου, Ηλείοι, Αρκάδες , Μεσσήνοι, οι Έλληνες όλοι, πρέπει να βοηθήσουμε ώστε να αποπερατωθούν το ταχύτερο δυνατόν οι εργασίες αναστηλώσεως και να διεκδικήσουμε με πάθος της επιστροφή των κλεμμένων αρχιτεκτονικών μελών του ναού, των οποίων η θέση πρέπει να είναι σε ένα νέο μουσείο στον τόπο που τα δημιούργησε.
.

ΑΝΑΘΕΡΜΑΙΝΕΤΑΙ ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΗΣ ΖΩΦΟΡΟΥ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΡΕΤΑΝΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

.

Έγραψε το Πύργος News και επαυξάνουμε!

.

ΤΟ ΤΟΡΝΕΣΙ ΚΑΙ Η ΣΚΙΛΛΑ

.
Πρωτοχρονιά χωρίς βασιλόπιττα και κρεμμύδα δε γίνεται. Θρησκευτικές και ιστορικές οι ρίζες του πρώτου εθίμου, μαγικές του δεύτερου. Και στα δύο, η Ηλεία μας παρούσα.
.

Τορνέσι του Πριγκηπάτου της Αχαΐας, νόμισμα που κοβόταν στο νομισματοκοπείο του Χλουμουτσίου, του Castel Tornese των Βενετών
.
Η βασιλόπιττα, είτε προέρχεται από το Μεγάλο Βασίλειο, είτε από τους εορταστικούς άρτους των αρχαίων, είναι η βασίλισσα των πρωτοχρονιάτικων εθίμων. Κρυφός πόθος όλων είναι να τύχουν το φλουρί, το «τορνέσι», όπως το λένε σε άλλα μέρη, στα νησιά του Αιγαίου και άλλοτε στη Μικρά Ασία. Το όνομα προέρχεται από τα νομίσματα που έκοβε το Πριγκηπάτο του Μωρέως μέσα στο Χλουμούτσι, το Clermont ή Castel Tornese των Φράγκων, όπου ήταν εγκατεστημένο το νομισματοκοπείο. Τα νομίσματα του φραγκικού πριγκηπάτου ονομάστηκαν έτσι, επειδή απεικόνιζαν τον Άγιο Μαρτίνο της πόλεως Tours (Τουρ), και από αυτά το Clermont ονομάστηκε και Castel Tornese. Το όνομα αυτό δε διατηρήθηκε στα μέρη μας, αλλά παρέμεινε στη μνήμη άλλων περιοχών που γνώρισαν τη βενετική κυριαρχία ή οικονομική επιρροή.
.

.
Λένε ότι η αδερφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου ανακάλυψε το αθάνατο νερό και έβαλε λίγο σε ένα ποτήρι, με σκοπό να τω δώσει στον αδερφό της. Αυτός όμως είδε το ποτήρι με το νερό, δεν κατάλαβε τις θαυματουργές ιδιότητές του και το πέταξε έξω από το παράθυρο. Έτσι ο ίδιος παρέμεινε θνητός, αλλά η σκιλλοκρεμμύδα, στην οποίαν έπεσε το νερό, κέρδισε την αθανασία. Από τότε στολίζουμε την είσοδο της οικίας μας με κρεμμύδες κάθε Πρωτοχρονιά, για να έχουμε αθανασία.
Η σκίλλα είναι ένα πολύ κοινό φυτό στους αμμώδεις λόφους της Ηλείας, του οποίου ο βολβός αποκτά μέσα στο μαλακό, εύφορο έδαφος εντυπωσιακές διαστάσεις. Είναι τόση η αφθονία του συγκεκριμένου φυτού, ώστε από αυτό πήρε το όνομά της η αρχαία Τριφυλιακή πόλη Σκιλλούς ή Σκιλλουντία, η πόλη που φιλοξένησε για πολλά χρόνια τον Ξενοφώντα, μέχρι το τέλος της ζωής του. Σύμφωνα μάλιστα με μία εκδοχή, ακριβώς το ίδιο σημαίνει και το όνομα Κρέστενα, αφού στην αρβανίτικη γλώσσα «κρέστε» είναι το κρεμμύδι.
.