«ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ» ΚΑΙ ΗΛΕΙΑ: ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΣΗ

Ο Υπουργός Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, αρχιτέκτων του «Καλλικράτη», με το σχέδιο ανά χείρας
.
Μετά από διαβουλεύσεις και μελέτη μηνών, ο περίφημος «Καλλικράτης» από χθες έχει λάβει σάρκα και οστά. Μόνο που τα οστά του αρχαίου συνωνύμου του, του αρχιτέκτονα του Παρθενώνος και του ναού της Απτέρου Νίκης, θα τρίζουν επικίνδυνα. Γιατί αυτό που μας παρουσίασε ο αρμόδιος Υπουργός κ. Ραγκούσης, μόνο «νέα αρχιτεκτονική» δε θυμίζει, αλλά μάλλον μερεμέτι επί του ετοιμόρροπου οικοδομήματος του «Καποδίστρια».
.

Το σημερινό πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Πατρίς
.
Αντιλαμβάνεται κανείς πολύ εύκολα, τουλάχιστον στην περίπτωση της Ηλείας που μας αφορά, ότι η νέα διοικητική μεταρρύθμιση έγινε στο γόνατο, αγνοώντας προκλητικά τις προτάσεις των τοπικών κοινωνιών και προτάσσοντας τη θέληση και τα ασυμφέροντα κομματικών παραγοντάκων. Αυτός ακριβώς όμως ήταν ο λόγος αποτυχίας του «Καποδίστρια». Η Διοίκηση πρέπει πρωτίστως και αποκλειστικώς να εξυπηρετεί τον πολίτη και όχι τα κομματικά συμφέροντα. Δυστυχώς, μετά το θνησιγενές σχέδιο «Καποδίστριας 2» του Προκόπη Παυλόπουλου, που προέβλεπε Νομαρχία Ηλείας, Αχαΐας, Αιτωλοακαρνανίας και Φωκίδος, χωρίς καμμία οικονομική ή γεωγραφική λογική, περιμέναμε κάτι καλύτερο από τη νέα κυβέρνηση, η οποία μας είχε διαβεβαιώσει ότι ήδη πριν την ανάληψη της εξουσίας τον περασμένο Οκτώβριο είχε καταρτίσει το νέο σχέδιο για την τοπική αυτοδιοίκηση.
.

Η σημερινή Πρώτη
.
Σημαντικότερο θετικό είναι ότι θεσμοθετείται πενταετής θητεία των εκλεγμένων οργάνων και ότι οι εκλογές θα πραγματοποιούνται ταυτόχρονα με τις Ευρωεκλογές. Τα οικονομικά θέματα και η εξοικονόμηση πόρων θα φανούν στην πράξη, δε μπορεί να γίνει καμμία πρόβλεψη. Και ο «Καποδίστριας» υποτίθεται ότι θα σταματούσε τη σπατάλη, αλλά κάτι τέτοιο δεν έγινε. Θετικό επίσης είναι ότι δεν έγινε η ένωση της Βουπρασίας με το Λαρισσό.
.

Ο «Καποδίστριας» δεν άντεξε πολύ. Θα δούμε τι θα καταφέρει ο διάδοχός του
.
Ας δούμε μερικά από τα αρνητικά του «Καλλικράτη».
Πρώτα απ’ όλα, βασίστηκε εξ ολοκλήρου στην αποτυχημένη διαίρεση του «Καποδίστρια» που αγνοεί συστηματικά την τοπική ιστορία και τη γεωγραφία και διατηρεί την παράλογη και αντιαναπτυξιακή για την Ηλεία Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος (βλέπε και άρθρο Βύρωνα Πολύδωρα). Η στήριξη του νέου σχεδίου στον «Καποδίστρια» έχει ως αποτέλεσμα η Αχαΐα να περιλαμβάνει πέντε δήμους και η Ηλεία επτά!
.

Δε χρειάζεται εξασκημένο μάτι για να διακρίνει κανείς τα παράλογα της «νέας αρχιτεκτονικής»
.
Οι καποδιστριακοί δήμοι όμως δεν είναι κράτη με απαραβίαστα σύνορα. Αντιθέτως, θα μπορούσε επί παραδείγματι η Κορυφή του Δήμου Ιαρδάνου να υπαχθεί στην Αμαλιάδα και τα ορεινά χωριά Αγία Άννα, Γούμερο, Καρυά, Κλεινδιά και Πεύκη να αποσπαστούν από το Δήμο Ωλένης και να υπαχθούν σε έναν ορεινό δήμο, την ύπαρξη του οποίου στήριξαν όλοι οι φορείς της ορεινής Ηλείας.
Διασπά διοικητικά τις οικονομικά και κοινωνικά ενιαίες περιοχές του κάμπου της Γαστούνης, της χερσονήσου της Κυλλήνης και τα ορεινά του νομού, παρά τη θέληση των επτά δήμων του κάμπου για τη δημιουργία ενός και παρά τις εκκλήσεις των ορεινών για τη δημιουργία ενιαίου ορεινού δήμου. Έτσι, προκύπτει ο μικρός σε έκταση και πληθυσμό Δήμος Πηνειού, ενώ ο κατά βάση πεδινός Δήμος Πύργου παίρνει τα όρη και τα βουνά και σκαρφαλώνει στη Φολόη.
Δημιουργείται ένας ακόμη μεγαλύτερος Δήμος Πύργου, που περνά κάτω από τον Αλφειό, με πληθυσμό άνω των 50.000 κατοίκων, όταν οι υπόλοιποι δήμοι, με εξαίρεση την Αμαλιάδα, έχουν πληθυσμό μικρότερο από το μισό πληθυσμό του Πύργου. Ο Βώλαξ δεν ήταν ανάγκη να υπαχθεί στον Πύργο. Έπρεπε να πάει όπου και ο Δήμος Σκιλλούντος. Με την υπαγωγή του Βώλακος στο Δήμο Πύργου, αυτός θα εκτείνεται σε δύο Μητροπολιτικές περιφέρειες, της Ηλείας και της Τριφυλίας και Ολυμπίας, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη και μιας εκκλησιαστικής διοικητικής μεταρρύθμισης.
Ενώ η σύνδεση Πύργου και Ολυμπίας κρίθηκε μη υλοποιήσιμη («Πυργιστάν»), προφανώς αξιολογήθηκε ως υλοποιήσιμη η σύνδεση της… παγκοσμιοποιημένης Ολυμπίας με τη Μοστενίτσα, τα Τσίπιανα και το Κακοτάρι! Άραγε τι θα πουν ο κύριος Αηδόνης και οι σύμβουλοί του στους ορεσίβιους κατοίκους του Ωλενού και του Αστρά; Πώς θα ανεχθούν την τραγίλα που θα μπαίνει στο δημαρχείο τους; Δε θα ήταν πιο λογικός ένας δήμος αποτελούμενος από Φολόη, Λαμπεία, Λασιώνα και τα ορεινά χωριά της Ωλένης και της Πηνείας;
.
Στο χάρτη της νέας Ηλείας που δημοσιεύθηκε χθες, ο Δήμος Ζαχάρως - Φιγαλείας αναφέρεται ως «Δήμος Επικούριου Απόλλωνα». Η δημοσίευση του σχεδίου έγινε προφανώς χωρίς μία τελευταία ματιά. Αυτή είναι η εσχάτη πλάνη του ηλειακού «Καλλικράτη». Ενώ όλη η επιχειρηματολογία του Νομάρχη Ηλείας στηρίχθηκε στο ότι ο ναός και η πόλη της Φιγαλείας πρέπει να είναι αδιάσπαστα διοικητικά, η Φιγαλεία υπάγεται στη Ζαχάρω και ο Επικούριος Απόλλων στο Δήμο Ανδρίτσαινας με έδρα τα Κρέστενα! Λεπτομέρειες; Ίσως, μέχρι οι Μεσσήνιοι να μεθοδεύσουν εκ νέου συζήτηση στο ΚΑΣ. Και τότε τι θα πει ο κύριος Καφύρας; Ο Επικούριος Απόλλων και η Φιγαλεία σχετίζονται με τα πρώην αρκαδικά εδάφη της Ηλείας, με την Ανδρίτσαινα και την Αλίφειρα, και δεν έχουν καμμία ιστορική σχέση με την Ηλειακή Τριφυλία και τη Ζαχάρω. Ο Παριανός Υπουργός Εσωτερικών δεν ήταν υποχρεωμένος να το ξέρει, οι Ηλείοι σύντροφοί του όμως τι έκαναν;
.

Αυτή είναι καλλικράτειος αρχιτεκτονική, όχι αυτό που μας ανακοινώθηκε χθες
.
Η Ηλεία έχασε και αυτή την ευκαιρία να αποκτήσει μία σοβαρή διοικητική διαίρεση, με μέτρο και αρμονία, προς όφελος των πολιτών της και όχι των πολιτικών της. Δυστυχώς, άλλη ευκαιρία δεν πρόκειται να υπάρξει σύντομα, δεδομένης της οικτρής οικονομικής καταστάσεως στην οποίαν έφεραν την Ελλάδα οι πολιτικοί και αυτοδιοικητικοί της ταγοί. Όσον αφορά τα περί πράσινης ανάπτυξης, Νέας Ολυμπίας και Αθεμπίγιο… πράσινα άλογα. Κρίμα…
.

Ο «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ» ΚΑΙ Η ΗΛΕΙΑ

.
Ανακοινώθηκε η νέα διοικητική διαίρεση της χώρας σύμφωνα με το σχέδιο «Καλλικράτης». Οι αλλαγές που αφορούν στην Ηλεία είναι οι εξής:
.

.
ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ
Συνιστώνται οι κατωτέρω δήμοι:
1. Δήμος Ζαχάρως με έδρα τη Ζαχάρω αποτελούμενος από τους δήμους α. Ζαχάρως και β.
Φιγαλείας, οι οποίοι καταργούνται.
2. Δήμος Ανδρίτσαινας με έδρα τα Κρέστενα αποτελούμενος από τους δήμους α.
Σκιλλούντος β. Ανδριτσαίνης και γ. Αλιφείρας, οι οποίοι καταργούνται.
3. Δήμος Πύργου με έδρα το Πύργο αποτελούμενος από τους δήμους α. Πύργου β. Ωλένης
γ.Ιαρδάνου και δ. Βώλακος, οι οποίοι καταργούνται.
4. Δήμος Αμαλιάδας με έδρα την Αμαλιάδα αποτελούμενος από τους δήμους α. Αμαλιάδας
και β. Πηνείας, οι οποίοι καταργούνται.
5. Δήμος Αρχαίας Ολυμπίας με έδρα την Αρχαία Ολυμπία αποτελούμενος από τους δήμους
α. Αρχαίας Ολυμπίας β. Λασιώνος γ. Φολόης και δ. Λαμπείας, οι οποίοι καταργούνται
6. Δήμος Κυλλήνης με έδρα τα Λεχαινά αποτελούμενος από τους δήμους α. Λεχαινών β.
Ανδραβίδας γ. Κάστρου – Κυλλήνης και δ. Βουπρασίας, οι οποίοι καταργούνται.
7. Δήμος Πηνειού με έδρα τη Γαστούνη αποτελούμενος από τους δήμους α. Γαστούνης β.
Βαρθολομιού και γ. Τραγανού, οι οποίοι καταργούνται.
.

Ο ΧΕΛΩΝΙΤΗΣ ΚΟΛΠΟΣ, ΣΦΑΓΕΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΧΕΛΩΝΕΣ

Χάρτης της Ήλιδος από το Ταξίδι του Νέου Ανάχαρσι, Αύγουστος 1786. Διακρίνεται καθαρά ο Golfe Chelonites
.
Ο Χελωνίτης ή Χελωνάτας κόλπος είναι ο ρηχός κόλπος μεταξύ των ακρωτηρίων Χελωνίτης στη χερσόνησο της Κυλλήνης και Ιχθύς στη Χερσόνησο του Κατακόλου. Μαζί με τον ακριβώς απέναντι κόλπο του Λαγανά Ζακύνθου, αποτελεί σημαντικό τόπο ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta Caretta. Ο κόλπος με τις αμμώδεις ακτές και τις θίνες ήταν γνωστός από την αρχαιότητα ως ενδιαίτημα της θαλάσσιας χελώνας, για αυτό και πήρε από αυτήν το όνομά του.
.

Ελληνικός χάρτης στον οποίον αναφέρεται λανθασμένα και ο Κυπαρισσιακός Κόλπος ως Χελωνίτης. Ο Κυπαρισσσιακός τότε ήταν γνωστός ως Κόλπος της Αρκαδιάς και ήταν έυκολο να προκληθεί σύγχυση
.
Τα δίποδα και άκαρδα κτήνη που διαφεντεύουν όμως σήμερα τις θάλασσες δε συγκινούνται από τέτοια. Μέσα στο γενικό διασυρμό που γνωρίζει η πατρίδα μας, κυκλοφόρησε και η είδηση ότι δολοφονούνται εν ψυχρώ με καμάκια χελώνες και φώκιες, από τα πλέον απειλούμενα με εξαφάνιση είδη της Μεσογείου. Τι άλλο μπορεί να νιώσει κανείς από ντροπή!
.

Άψυχες χελώνες στις παραλίες της Ηλείας μας γεμίζουν θλίψη, ντροπή και οργή
.

Διαβάστε το σχετικό άρθρο της εφημερίδας Ελευθεροτυπία
.

και την κάλυψη από το Πρώτο Θέμα.
.

ΤΑ ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΙ ΟΙ «ΛΥΚΟΙ» ΤΟΥ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΜΩΡΙΑ

Καλύβι στη Λαύκα Κορινθίας. Μέσα σε τέτοια καλύβια έζησε ο πληθυσμός της υπαίθρου για πολλούς αιώνες
.
Ελάχιστα είναι τα κτήρια της Τουρκοκρατίας και των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων που έχουν επιζήσει ως τις μέρες μας στην Πελοπόννησο, με τα σημαντικότερα από αυτά να είναι εκκλησίες, μοναστήρια και αμυντικοί πύργοι ισχυρών οικογενειών. Οι κατοικίες των χωρικών ήταν απλοϊκές σε βαθμό που δυσκολευόμαστε να φανταστούμε, αγγίζοντας τα όρια της αθλιότητας.
.

Κόρινθος 1834
.
Από γκραβούρες περιηγητών συμπεραίνουμε ότι στις πόλεις υπήρχαν πέτρινα διώροφα κτήρια, ωστόσο οι κατοικίες των χωριών θα μπορούσαν μάλλον να χαρακτηριστούν ως καλύβες, με κυριότερα υλικά κατασκευής τη λάσπη, τα ξύλα και τα καλάμια. Από το περιηγητικό λεύκωμα του Ρώσου Ορλώφ – Νταβίντωφ του 1839 σώζεται απεικόνιση ξύλινων οικιών στα Κατάκολο και καλαμένιας οικίας, επιχρισμένης με λάσπη, στη Μιράκα.
.


Ακτή του Κατακόλου, 1839
.

Πρωινό ελληνικής οικογένειας στη Μιράκα, 1839
.
Στα ορεινά, όπου η πέτρα ήταν κυρίαρχη ως υλικό, τα καλύβια ήταν πέτρινα, ωστόσο και πάλι το μέγεθός τους ήταν μικρό και οι συνθήκες διαβίωσης που εξασφάλιζαν ήταν υποτυπώδεις. Συνήθως δεν είχαν εμβαδόν μεγαλύτερο από είκοσι – τριάντα τετραγωνικά μέτρα, με μακρόστενη κάτοψη κάθετη στην ισοϋψή γραμμή και ήταν γνωστά ως «μακρυνάρια». Ο μισός χώρος καταλαμβανόταν από την οικογένεια και ο άλλος μισός από τα υποζύγια, συνήθως χωρίς κανένα διαχωριστικό μεταξύ των δύο χώρων. Το μοναδικό άνοιγμα ήταν η πόρτα, στη μακρυά πλευρά που έβλεπε προς την ανατολή. Σπανιότατα υπήρχε ένα μικρό παράθυρο στο νότιο τοίχο. Η εστία ήταν στο δάπεδο και ο καπνός διαχεόταν από τη στέγη χωρίς καμινάδα. Η λιθοδομή, από αργούς λίθους ελάχιστα κατεργασμένους, συγκρατιόταν από ξυλοδεσιές κατά μήκος του τοίχου, που ενίσχυαν κάθετα ξύλα. Χαρακτηριστικό στοιχείο εκείνης της εποχής ήταν οι «λύκοι».
.

Λύκοι συγκρατούν τη ξυλοδεσιά στο καλύβι της Λαύκας
.
Ο λύκος ήταν η μασχάλη του ξύλου που έμπαινε κάθετα στον τοίχο. Εμφανιζόταν πάντα από την εξωτερική πλευρά, προεξείχε της τοιχοποιίας και σταθεροποιούσε την ξυλοδεσιά. Η χρησιμότητά του ήταν αντιστρόφως ανάλογη της αισθητικής του, ωστόσο σε εκείνα τα κτίσματα με το φτωχό κονίαμα, το τελευταίο πράγμα που απασχολούσε τους ενοίκους τους ήταν η αισθητική. Το εικονιζόμενο καλύβι βρίσκεται στη Λαύκα του Δήμου Στυμφαλίας Κορινθίας. Διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση και σήμερα χρησιμοποιείται ως αποθήκη.
.

Η χρονολογία ανεγέρσεως της αρχοντικής οικίας Ποταγού στη Βυτίνα, 1825, λαξεμένη σε πέτρα του τοίχου και περιστοιχισμένη από το σταυρό και το ΙΣ Χ ΝΚ αριστερά, από δυσανάγνωστη επιγραφή υπεράνω και από ομοίωμα κυπαρισσιού δεξιά. Είναι πολύ συνηθισμένη η λάξευση από τους πελεκάνους (λιθοξόους) συμβόλων αναγνωριστικών, φυλακτικών, αποτρεπτικών ή απλώς διακοσμητικών
.
Αν και αυτός ήταν ο κοινός τύπος οικίας, δεν έλειπαν και πολυτελείς, διώροφες οικίες τετράγωνης κάτοψης και μεγάλου εμβαδού, τα «ντιβίτικα». Σημαντική οικία αυτού του τύπου είναι η οικία Ποταγού στη Βυτίνα, με χρονολογία οικοδόμησης το 1825, μεσούσης της Επαναστάσεως και παραμονές της επιδρομής του Ιμπραήμ. Είναι ανωγοκάτωγη οικία από μπινά (πέτρινο τοίχο) ενισχυμένο με ξυλοδεσιές, με παράθυρα και καμινάδες τζακιών, αλλά χωρίς μπαλκόνια.
.

Διώροφη οικία των μετεπαναστατικών χρόνων στη Βυτίνα, με μακρύ ξύλινο εξώστη και εξαιρετική λιθοδομή. Δίπλα της, στο βάθος, διακρίνεται ο τοίχος της οικίας Ποταγού
.

Μετά την Απελευθέρωση αρχίζουν να χτίζονται στα ορεινά χωριά δίπατα σπίτια, πάλι στον τύπο του μακρυναριού, αλλά αισθητά ευρύτερα και ψηλότερα και με απομόνωση στο κατώι των ζώων. Η επίδραση του νεοκλασικισμού αλλάζει ακόμη περισσότερο την τυπολογία της χωρικής οικίας, οπότε εμφανίζεται, από τα μέσα περίπου του δεκάτου ενάτου αιώνα, το μπαλκόνι, συνήθως ξύλινο ή στις πολυτελέστερες οικοδομές πέτρινο ή μαρμάρινο, καθώς και τα επιμελημένα αγκωνάρια (ακρογωνιαίοι λίθοι) και πλαίσια των κουφωμάτων ή άλλα πέτρινα διακοσμητικά στοιχεία.
.

Μαρμάρινη ζωόμορφη κεφαλή σε τοίχο οικίας στη Βυτίνα. Πιθανώς είναι σε δεύτερη χρήση και προέρχεται από κτίσμα, η επιμελημένη κατασκευή του οποίου δικαιολογεί τη χρήση λευκού μαρμάρου. Ανάλογα διακοσμητικά στοιχεία αντικατέστησαν στο πέρασμα του 19ου αιώνα τους χονδροκομμένους λύκους
.

Η αισθητική βελτίωση των κατοικιών έριξε σε αχρηστία τους λύκους, πολλοί από τους οποίους εκείνη την εποχή αποκόπηκαν, εις βάρος της στατικής επάρκειας των κτηρίων, με αποτέλεσμα ελάχιστοι να έχουν διασωθεί ως τις μέρες μας, στο περιθώριο του σύγχρονου οικοδομικού οργασμού. Μέχρι τη δεκαετία του 1990 σωζόταν ένα καλύβι με λύκους στο Σκουροχώρι, χωριό που υπήρχε από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στα Βυτιναίικα αντιθέτως, που άρχισαν να αναπτύσσονται κατά το τελευταίο τέταρτο του δεκάτου ενάτου αιώνα, το αρχιτεκτονικό αυτό στοιχείο δεν υπήρξε ποτέ. Διάσπαρτα μπορεί να δει κανείς αυτά τα απομεινάρια περασμένων εποχών σε ορεινούς κυρίως οικισμούς, που δεν έχουν αλλοιωθεί από την τουριστική ανάπτυξη.
.

Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΩΝ ΑΛΟΓΑΡΗΔΩΝ

Ο Άγιος Γεώργιος έφιππος δρακοντοκτόνος. Λαϊκή εικόνα του 19ου αιώνα
.
Τ’ Αϊ-Γιωργιού του Καβαλλάρη χθες, ημέρα έναρξης στο αγροτικό ημερολόγιο του θερινού εξαμήνου του χρόνου, και στη λατρεία του Αγίου συμμετέχουν σε πολλά μέρη της πατρίδας μας τα άλογα με τους ιππείς τους, αποδίδοντας έτσι τιμή στον Άγιο που κατ’ εξοχήν έχει συνδεθεί με το άλογο, καθώς απεικονίζεται έφιππος να σκοτώνει το δράκοντα και να σώζει τη βασιλοπούλα.
.

Ο Κώστας Καββαθάς με το Μαύρο του στη θάλασσα
.
Τα παλιά χρόνια, μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα, στο χωριό μας αυτή την ημέρα γινόταν «το τρέξιμο της κουλούρας» δηλαδή ιπποδρομίες στο δρόμο του Σκουροχωριού, ο οποίος ήταν ευθύς και οριζόντιος. Έπαθλο ήταν ένα καρβέλι ψωμί, η κουλούρα. Τους αγώνες ακολουθούσε γλέντι με σουβλιστά αρνιά. Σημειωτέον ότι στο χωριό μας δεν συνηθιζόταν το σούβλισμα του αρνιού κατά τη Λαμπρή, αλλά μόνο κατά την ημέρα του Αγίου Γεωργίου.
.

Ο Τρύφων Λαγογιάννης στο δρόμο του σχολείου
.
Δυστυχώς, όπως τα περισσότερα, και αυτό το έθιμο έχει χαθεί στο χωριό μας εδώ και πολλές δεκαετίες. Ουσιαστικά έχει χαθεί ακόμη και η ανάμνησή του στους σύγχρονους χωριανούς. Αντιθέτως σε άλλα χωριά και κυρίως στο Επιτάλιο (παλιά Αγουλινίτσα) συνεχίζεται με μεγάλη επιτυχία και τηλεοπτική κάλυψη.
.

Ο Θεμιστοκλής Καββαθάς με τη Μπέλλα στον κάμπο
.
Δεν έχει διασωθεί καμμιά φωτογραφική μαρτυρία από το τρέξιμο της κουλούρας στα Βυτιναίικα. Μας έχουν διασωθεί όμως αρκετές φωτογραφίες έφιππων χωριανών από μεταγενέστερες εποχές, καθώς το άλογο, μέχρι την οριστική επικράτηση του αυτοκινήτου, ήταν το κύριο μέσον μεταφοράς, και μάλιστα το πολυτελές, σε σχέση με το ταπεινό γαϊδουράκι.
.

Ο Θεμιστοκλής Καββαθάς με την Αστέρω
.

ΤΟ ΚΟΚΟΡΕΤΣΙ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ

Ο Βασιλεύς Γεώργιος Α' σε εξώφυλλο γαλλικού περιοδικού
.
Σύμφωνα με μία παράδοση που είχα ακούσει πριν από πολλά χρόνια στο χωριό και που έρχεται στην επικαιρότητα κάθε χρόνο τέτοιο καιρό, όταν ο Βασιλεύς Γεώργιος Α' έχτισε το θερινό ανάκτορο στο Τατόι, επισκέφθηκε μία ταβέρνα σε κοντινό αρβανιτοχώρι και μεταξύ των άλλων εδεσμάτων, γεύθηκε κοκορέτσι. Αυτό φαίνεται ότι άρεσε πάρα πολύ στο νεαρό εκ Δανιμαρκίας Βασιλέα, ώστε όταν επέστρεψε στο Ανάκτορο των Αθηνών, ζήτησε από τους μαγείρους του να του φτιάξουν το ίδιο φαγητό.
.

Οι Βασιλείς Γεώργιος Α' και Όλγα περιστοιχισμένοι από τα μέλη της βασιλικής οικογένειας
.
Οι έμπειροι μάγειροι έβαλαν τα δυνατά τους για να ευχαριστήσουν τον Άνακτα, όμως το αποτέλεσμα δεν τον ικανοποίησε. Απογοητευμένος κάλεσε στα ανάκτορα τους καλύτερους μαγείρους της Πρωτεύουσας, αλλά και πάλι το αποτέλεσμα ήταν κατώτερο του αναμενομένου. Αποφασισμένος να ξαναφάει καλό κοκορέτσι, ο Γεώργιος κάλεσε τον ταβερνιάρη εκείνης της ταβέρνας, όπου είχε γευθεί το παράξενο και νόστιμο έδεσμα.
.

Πιάτο από τα λεγόμενα «συριανά» με τη μορφή του Γεωργίου Α'. Σερβίτσια φαγητού με παραστάσεις ιστορικών προσώπων και βασιλέων ήταν ιδιαίτερα δημοφιλή και χρησιμοποιήθηκαν για την εδραίωση της Μοναρχίας και τη σύνδεση της Δυναστείας με το ελληνικό πεπρωμένο. Παραγγέλθηκαν από συριανούς εμπόρους σε οίκους κεραμικής του Λονδίνου και έφεραν στο πίσω μέρος τους σφραγίδες του αγγλικού οίκου και του συριανού εμπόρου. Τα περισσότερα από αυτά έπεσαν θύματα του Διχασμού στις αρχές του 20ού αιώνα
.
Αυτός έθεσε ως όρο να το παρασκευάσει στο μαγειρείο των ανακτόρων μόνος του, χωρίς τη βοήθεια των μαγείρων. Φυσικά το κοκορέτσι ήταν εξαιρετικό, οπότε ο χωρικός ταβερνιάρης δέχθηκε τους βασιλικούς επαίνους. Ταυτόχρονα όμως δέχθηκε και την ερώτηση από το Βασιλιά, τι κάνει αυτός που δεν το κάνουν οι καλύτεροι μάγειροι της Αθήνας και το δικό του κοκορέτσι είναι τόσο νόστιμο.
«Μεγαλειότατε, αν το έντερο δεν έχει λίγο σκατό, δε γίνεται καλό κοκορέτσι!»
.

"Adios, Señor Samaranch!"

.
Σήμερα ο Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ, τέως Πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, πέρασε στην αιωνιότητα. Με τη σημαντική αυτή ιδιότητα επισκέφθηκε την Ολυμπία περισσότερες φορές από πολλούς Έλληνες και Ηλείους, ώστε να τον θεωρούμε κατά κάποιο τρόπο δικό μας άνθρωπο. Τελευταία φορά επισκέφθηκε τον τόπο μας το Μάρτιο του 2008 με την ιδιότητα του Επιτίμου Ποέδρου της ΔΟΕ, κατά την τελετή Αφής της Φλόγας των Ολυμπιακών Αγώνωντου Πεκίνου.
.

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Φράνκο
.
Η πολιτεία του υπήρξε αμφιλεγόμενη. Η παρουσία του στην ηγεσία της ΔΟΕ σημαντική. Αν ο βαρόνος Πιέρ ντε Κουμπερτέν αναβίωσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ο Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ τους διατήρησε ζωντανούς και τους έκανε ξανά τρανούς. Με ένα μεγάλο τίμημα ωστόσο, την άκρατη εμπορευματοποίησή τους και την εκτίναξη του κόστους διοργάνωσης.
.

Λωζάννη, 5 Σεπτεμβρίου 1997. Λάμπης Νικολάου, Δημήτρης Αβραμόπουλος, Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ, Γιάννα Αγγελοπούλου, όλοι περιχαρείς
.
Η ανάμνηση που μας αφήνει είναι γλυκόπικρη. Στην εθνική μας μνήμη είναι αποτυπωμένη η απογοήτευση από την ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων του 1996 από την Ατλάντα, με την ευγενή χορηγία της Coca Cola, αλλά και το «χρύσωμα του χαπιού» λίγα χρόνια μετά, με την ανάληψη από την Αθήνα των Ολυμπιακών του 2004, τους οποίους παρακολούθησε με την ιδιότητα του επιτίμου. Με τον ένα τρόπο ή τον άλλο, ο Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ είναι μία προσωπικότητα που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη μας.
.

Σίδνευ, 1 Οκτωβρίου 2000: ο Πρόεδρος της ΔΟΕ Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ παραδίδει την Ολυμπιακή Σημαία στο Δήμαρχο Αθηναίων Δημήτρη Αβραμόπουλο, κατά την τελετή λήξεως των 27ων Ολυμπιακών Αγώνων
.
Τόκυο 1990, η απογοήτευση

.
Λωζάννη 1997, ο θρίαμβος

.

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΥΡΓΟΥ, ΕΝΑ «ΠΟΥΚΑΜΙΣΟ ΑΔΕΙΑΝΟ» ΚΑΙ ΘΥΜΑ ΣΤΟ ΒΩΜΟ ΤΩΝ ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΩΝ

Η μαρμάρινη κρήνη του Νοσοκομείου βρέθηκε μέσα στα μπάζα μετά την ανέγερση της νέας πτέρυγας και σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Δεν είναι όμως όλα τα μνημεία της ηλειακής πρωτεύουσας το ίδιο τυχερά
.
Πριν δύο εβδομάδες διαβάσαμε στον Τύπο και στο προσωπικό ιστολόγιο του Δημάρχου Πύργου ότι προσεχώς ξεκινούν τα έργα αποκαταστάσεως και ανακαινίσεως του παλιού Μανωλοπούλειου Νοσοκομείου, το οποίο θα στεγάσει πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες. Συγχρόνως στο εργοστάσιο Ξυστρή ξεκίνησαν τα έργα κατεδαφίσεως «των τμημάτων εκείνων που οι μελετητές μας υπέδειξαν ότι πρέπει να κατεδαφιστούν». Τέλος χθες μάθαμε ότι πιθανώς η Εθνική Τράπεζα θα ανταποκριθεί θετικά σε παλαιότερη πρόταση του Δήμου Πύργου για δημιουργία υποκαταστήματος στην οικία Παπαγιάννη στην Ερμού, με τη δημιουργία μοντέρνου κτηρίου πίσω από τη διατηρητέα πρόσοψη της άλλοτε αρχοντικής οικίας.
.

Το ερειπωμένο εργοστάσιο Ξυστρή, που ο Δήμος φιλοδοξεί να μετατρέψει σε κάτι ωραίο και χρήσιμο για την πόλη
.
Κανονικά τέτοιες ειδήσεις θα ήταν αφορμή για πανηγυρισμούς. Ας μην ξεχνάμε ωστόσο ότι μιλάμε για τον Πύργο, την πόλη στην οποία οι τοπικές Αρχές αντιμετωπίζουν την αρχιτεκτονική κληρονομιά με νοοτροπία «ωχ αδερφέ», την πόλη όπου η συστέγαση ΤΕΙ και λυκείου ή ΤΕΙ και στρατοπέδου θεωρείται απολύτως φυσιολογική, την πόλη της οποίας το Αρχαιολογικό Μουσείο στεγάζει περιοδικές εκθέσεις ζωγραφικής ή… αράχνες, όπου πριν αποκατασταθεί ο σεισμόπληκτος μητροπολιτικός ναός χτίζεται νέος ναός του πολιούχου δίπλα στο γήπεδο και τα σούπερ μάρκετ, όπου το πλήθος των νεοκλασικών ερειπίων θυμίζει Τρίτο Κόσμο. Σε μια τέτοια πόλη-τουρλού λοιπόν, είναι απολύτως φυσιολογικό να συστεγάζεται μία πινακοθήκη με ένα γυμναστήριο. Λίθοι, πλίνθοι, κέραμοι, ατάκτως ερριμμένοι.
.

Η «Δήμητρα» ορθώνει τον όγκο της σε πείσμα των χρόνων και των σεισμών. Από θλιβερό ερείπιο θα μπορούσε να γίνει ο πυρήνας της οικονομικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης
.
Είναι δύσκολο να βρεθεί έστω και ένας λόγος για τον οποίον το εργοστάσιο Ξυστρή πρέπει να διατηρηθεί. Μετά την κατεδάφιση και τον καθαρισμό του χώρου θα φανεί τι άξιο διατηρήσεως θα απομείνει και ποιες χρήσεις θα προταθούν. Το βιομηχανικό παρελθόν του Πύργου θα μπορούσε να αναδειχθεί θαυμάσια με την αποκατάσταση της «Δήμητρας», του πολυώροφου πέτρινου μύλου που βρίσκεται μέσα στην πόλη και που θα μπορούσε να αποτελέσει πραγματικό κύτταρο οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης, στα πρότυπα του Ριζόμυλου, που από θλιβερό ερείπιο μεταβλήθηκε σε κομβικό σημείο της πόλης. Το γεωργικό παρελθόν της περιοχής επίσης θα είχε αναδειχθεί αν στο Ινστιτούτο Σταφίδας στεγαζόταν ένα Μουσείο Σταφιδοκαλλιέργειας και όχι το ίδρυμα-σφραγίδα «Σωσίπολις». Τα τριάντα τέσσερα στρέμματα του ακινήτου Ξυστρή θα μπορούσαν κάλλιστα να φιλοξενήσουν τις εγκαταστάσεις του ΤΕΙ, αν ποτέ υπάρξει κάτι τέτοιο. Μέσα σε αυτό το χώρο, το όποιο διατηρητέο κτήριο του Ξυστρή θα είχε ένα ρόλο συμπληρωματικό και διακοσμητικό.
.

Κάποτε δωρεά Μανωλοπούλου, έργο Τσίλλερ, σήμερα ερείπιο πνιγμένο στη βλάστηση (φωτο: Πηγή Γιακουμέλλου)
.
Το Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα του πώς αντιμετωπίζει την αρχιτεκτονική κληρονομιά διαχρονικά το κράτος και η τοπική αυτοδιοίκηση. Μετά την καταστροφή του από το σεισμό της 26ης Μαρτίου 1993 και την εκκένωσή του, δεν μπήκε όχι σκαλωσιά, αλλά ούτε ένα καρφί προκειμένου να προστατευθεί το νεοκλασικό ερείπιο. Λίγα χρόνια πριν, είχε περικυκλωθεί με τα απαίσια τσιμεντένια κτίσματα της «νέας πτέρυγας», που εξαφάνισαν το ωραίο κτήριο από τη θέα της πόλεως. Αντί λοιπόν να στείλει τις μπουλντόζες κατ’ ευθείαν από του Ξυστρή για να εξαφανίσουν τα άθλια τσιμεντόκουτα του ’80, προκειμένου να ανασάνει το νεοκλασικό, προτείνει τη διατήρησή τους και το οριστικό καταχώνιασμα του «κτηρίου Τσίλλερ». Όταν έχεις ένα κτήριο που φέρει την υπογραφή του μεγάλου Γερμανού αρχιτέκτονα το αναδεικνύεις, δεν το κρύβεις πίσω από μπετονένιες αθλιότητες!
.

Κι όμως, αυτό το ερείπιο θα μπορούσε να έχει μία λαμπρή δεύτερη ζωή

.

Η ιδέα συστεγάσεως ενός λυκείου, ενός κλειστού γυμναστηρίου, μιας πινακοθήκης και ενός πολυχώρου ψυχαγωγίας στο Μανωλοπούλειο είναι κωμικοτραγική. Το «κτήριο Τσίλλερ», όπως αυτάρεσκα το ονομάζει ο Δήμαρχος, αποκατεστημένο και απελευθερωμένο από την τσιμεντένια φυλακή του, θα μπορούσε να στεγάσει την έδρα και την αίθουσα τελετών του ΤΕΙ, που θα απλωνόταν στο γειτονικό ακίνητο Ξυστρή. Οι ελεύθεροι χώροι του θα λειτουργούσαν ως πάρκο και χώρος υπαίθριων εκδηλώσεων, κάποιοι δε και ως χώροι στάθμευσης. Το διδακτήριο και το γυμναστήριο μπορούν να στεγαστούν οπουδήποτε αλλού, όπως και η Πινακοθήκη.

.

.

Μακέττες της νέας πτέρυγας του Μανωλοπούλειου Νοσοκομείου. Δυστυχώς, καμμιά μακέττα για το παλαιό νοσοκομείο δεν έχει δημοσιευθεί

.
Ο λαός του Πύργου -λυπάμαι που το λέω έτσι ωμά και σνομπίστικα- δε φημίζεται για τη φιλοκαλία του και δε θα σπεύσει στη μεγαλειώδη πινακοθήκη του κυρίου Παρασκευόπουλου. Ο αρχιτεκτονικός χαρακτήρας του κτηρίου, με τα πολλά και μεγάλα παράθυρα, δεν εξυπηρετεί μία πινακοθήκη, που έχει ανάγκη μεγάλων τοίχων που δεν διακόπτονται από παράθυρα. Το εγχείρημα δε των τοπικών πινακοθηκών αποδείχθηκε πολύ δύσκολο στην εφαρμογή του και άλλες πόλεις με σημαντικότερη παράδοση από τον Πύργο δεν τα κατάφεραν τόσο εύκολα στο συγκεκριμένο τομέα πολιτισμού.
.

Λεπτομέρεια από την οροφή της σάλας της αρχοντικής οικίας Παπαγιάννη, που ο Δήμος καταδικάζει σε αφανισμό

.
Ιδανικός χώρος για τη στέγαση της Δημοτικής Πινακοθήκης θα ήταν η οικία Παπαγιάννη, με τις υπέροχες οροφογραφίες. Το μέγεθος του κτηρίου, η θέση του στην πόλη και ο αρχιτεκτονικός πλούτος του εσωτερικού του θα λειτουργούσαν ως άριστος χώρος στεγάσεως της εικαστικής συλλογής του Δήμου. Ωστόσο και αυτό το κτήριο, μετά τους καταστροφικούς σεισμούς, ήρθε αντιμέτωπο με τη λαίλαπα που λέγεται Δήμος Πύργου. Τα τριακόσιες χιλιάδες ευρώ που είχαν διατεθεί επί της προηγούμενης δημοτικής αρχής για σωστικές εργασίες στο κτήριο έγιναν καπνός. Η στέγη κατέρρευσε και οι καιρικές συνθήκες καταστρέφουν ανενόχλητες τα πάντα. Τώρα έρχεται η πρόταση του Δημάρχου να κατεδαφιστεί ουσιαστικά όλο το κτήριο εκτός από την πρόσοψη. Μα το αξιόλογο στην οικία Παπαγιάννη ήταν το εσωτερικό του! Πώς το εξαφανίζετε χωρίς καμμιά τύψη;
.

Από το ουρητήριο του Σταυροπάζαρου στη μακέττα της Δημοτικής Αγοράς Τσίλλερ και από τη μακέττα στο Αρχαιολογικό Μουσείο χωρίς αρχαία

.
Έχω αναφερθεί στο παρελθόν στο δήθεν Αρχαιολογικό Μουσείο Πύργου και στο καταρρέον κτήριο της πρώην Δημοτικής Βιβλιοθήκης. Η ιστορία της παλιάς Δημοτικής Αγοράς είναι η απόδειξη ότι ο Δήμος Πύργου δεν μπορεί η δεν θέλει να δημιουργήσει πολιτισμό στην πόλη, αλλά αρκείται σε μακέτες και λόγια. Αν δεν μπορούν να δημιουργήσουν αρχαιολογικό μουσείο, ας μας το πουν. Ή αν δεν έχουν τόσα εκθέματα να γεμίσουν τους χώρους, ας κάνουν ένα Μουσείο Ιστορίας της περιοχής, με εκθέματα αρχαία, βυζαντινά, φράγκικα και νεώτερα. Αυτό άλλωστε είναι και το περιεχόμενο του Μουσείου Μπενάκη, ενός από τα πιο αγαπητά μουσεία της Αθήνας.
.

Η παλιά Αγορά όπως φαίνεται από την οικιστική αναρχία της οδού Αγίου Αθανασίου. Οι πύλες του Αρχαιολογικού Μουσείου είναι φυσικά κλειστές
.

Ο Πύργος τις τελευταίες δεκαετίες, με ευθύνη των κατοίκων του, της δημοτικής αρχής και του κράτους, μεταβλήθηκε από μία νεοκλασική επαρχιακή πόλη σε υποβαθμισμένο βορειοδυτικό προάστιο της Αθήνας. Μέσα από αυτό το χάος, μπορούν να λάμψουν ακόμη κάποια διαμάντια. Λίγη φαντασία χρειάζεται και λίγο περισσότερη λογική.
.

Ο ΠΥΡΓΟΣ ΠΟΥ ΠΛΗΓΩΝΑΜΕ

Οδός Ερμού, οικία Παπαγιάννη. Η θέα από το δώμα. Τα μαντεμένια κάγκελα είναι τα μόνα του κτηρίου που δεν ρίχτηκαν στο δρόμο μετά το σεισμό του '93 και δεν λεηλατήθηκαν από τους γύφτους
.

Λεπτομέρεια οροφής πρώτου ορόφου
.

Κι άλλη οροφή του πρώτου ορόφου, όπως ήταν το 2002. Μαίανδροι και σχέδια που δέ γίνονται πλέον στην άσχημη εποχή μας
.

Η οροφή του διαδρόμου
.

Η οροφή της εισόδου. Να μπαίνεις στο σπίτι σου και να ανοίγει η καρδιά σου. Άλλοτε, όχι τώρα

.

Λεπτομέρεια από την οροφή της σάλας ενός πυργιώτικου σπιτιού τόσο διαφορετικού από τα σημερινά. Από κόμπλεξ κατωτερότητος θέλουμε να το εξαφανίσουμε
.

Ο Παπαγιάννης, σε αντίθεση με το Κράτος και το Δήμο Πύργου, ήταν μερακλής άνθρωπος. Όμως ο Παπαγιάννης είναι νεκρός, ενώ το Κράτος και ο Δήμος είναι εδώ, αχόρταγα και αδιάντροπα
.

Αφιερωμένο εξαιρετικά στο Υπουργείο Πολιτισμού και σε όλους τους Δημάρχους Πύργου από το 1993 μέχρι σήμερα. Για να μην ξεχνιόμαστε, είναι οι εξής: Γεώργιος Δημητρακόπουλος, Γαβρίλης Λιατσής και Γεράσιμος Παρασκευόπουλος. Να τους χαιρόμαστε!
.

Νεοκλασική οικία στην οδό Τάκη Σινόπουλου. Τα κάγκελα του μπαλκονιού είναι ίδια με της οικίας Παπαγιάννη. Σε περίπτωση που η Εθνική Τράπεζα ή όποιος άλλος αποφασίσει να κάνει μία σοβαρή αναστήλωση

.
«Εκεί που κρεμάγαν οι καπεταναίοι τα άρματά τους, κρεμάνε οι γύφτοι τα τράσιτά τους!»

Σε πείσμα της διαχρονικής μετριότητας της δημοτικής αρχής του Πύργου, διατηρώ την ελπίδα ότι η Εθνική Τράπεζα ή όποιος άλλος αναλάβει την αναγέννηση της οικίας Παπαγιάννη, θα δείξει μεγαλύτερη ευαισθησία και δεν θα ισοπεδώσει το αξιόλογο εσωτερικό της. Αν όμως οι ελπίδες μου αποδειχθούν μάταιες, ας είναι αυτές οι φωτογραφίες ένα ενθύμιο της αλλοτινής αρχοντιάς του Πύργου.

.