ΤΡΥΦΩΝ: Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ

Επιτύμβια στήλη από την ελληνική αποικία του Κιμμερίου Βοσπόρου Ταναΐδα με την επιγραφή «Τρύφων Ανδρομένου ανέθηκα». Η Ταναΐς βρισκόταν τριάντα χιλιόμετρα δυτικά του σύγχρονου Ροστώβ επί του Δον, στην Ουκρανία. Ο εικονιζόμενος έφιππος Τρύφων, γιος του Ανδρομένου, έχει σαφώς ελληνικό όνομα, αλλά φέρει κιμμεριακό ή σαρματικό καταφράκτη, απόδειξη της αναμίξεως του αυτόχθονος στοιχείου με το ελληνικό στοιχείο των αποικιών των βορείων ακτών του Ευξείνου Πόντου
.
Τρυφῶ -άω: ζω τρυφηλώς, διάγω βίον μαλθακότητος και απολαύσεων.
Μετοχή ενεστώτος, ως επίθετο: τρυφῶν.
Επί προσώπων: ο τρυφηλός, ο φιλήδονος.
Επί πραγμάτων: ο αβρός, ο λεπτός.
Από τη μετοχή ενεστώτος, με αναβίβαση του τόνου από τη λήγουσα στην παραλήγουσα, το κύριο όνομα Τρύφων.
.

Αργυρό τετράδραχμο της Δυναστείας των Σελευκιδών με την κεφαλή του Διοδότου Τρύφωνος (142 – 138 π.Χ.). Στην πρόσθια όψη ο βασιλεύς της Συρίας φέρει διάδημα και κοιτάζει προς τα δεξιά. Στην οπίσθια όψη εικονίζεται μακεδονικό κράνος ιππικού με κέρας αιγάγρου και κεραυνό στο προστατευτικό της παρειάς. Δεξιά η επιγραφή ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΤΡΥΦΟΝΟΣ και αριστερά ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡ. Όλα κυκλωμένα από στεφάνι δρυός
.
Ιστορικά πρόσωπα που έφεραν το όνομα Τρύφων:
Διόδοτος Τρύφων Σελευκίδης κυβερνήτης της Συρίας μεταξύ 142 και 138 π.Χ.
Τρύφων Αλεξανδρινός ο Γραμματικός. Έζησε μεταξύ 60 - 10 π.Χ.
.

Η ΒΥΤΙΝΑ ΧΙΟΝΙΣΜΕΝΗ

Γενική άποψις Βυτίνης
.

Η πίσω όψη της ανωτέρω κάρτας με ευχές για τo Νέον Έτος 1956, από το θείο στη Βυτίνα προς τον ανηψιό στα Βυτιναίικα
.
Ο φετινός χειμώνας, με την εξαίρεση ελάχιστων ημερών, δεν είναι πραγματικός χειμώνας. Μοιάζει περισσότερο με φθινόπωρο. Αυτό σε αντίθεση με το τι συμβαίνει στον υπόλοιπο πλανήτη. Κάποιες παλιές καρτ ποστάλ με τη Βυτίνα χιονισμένη μας θυμίζουν πώς ήταν άλλοτε οι χειμώνες, τότε που στους κάμπους έβρεχε και στα βουνά χιόνιζε.
.

Το χιονισμένο Μαίναλο από το Μεγαλόφωνο λόφο της Βυτίνας: αριστερά ο Προφήτης Ηλίας, στη μέση οι Ρούχοι και δεξιά η Πατερίτσα. Στους πρόποδες του βουνού τα κτήματα των Βυτιναίων και η Τριανταφυλλίδειος Δασική Σχολή
.

Χιονισμένα έλατα στο Διάσελο
.
Η μαγεία του χιονισμένου αρκαδικού τοπίου, σε συνδυασμό με τη μεγαλοπρέπεια των εορτασμών προς τιμήν του πολιούχου Αγίου, έκαναν τον παππού μου να πηγαίνει τέτοιες μέρες κάθε χρόνο στη Βυτίνα. Η γιαγιά αντιπαθούσε τα χιόνια, τα τζάκια και τις κουβέρτες και έμενε στην Αθήνα. Είχε ζήσει άλλωστε στη βόρεια Αμερική το μεγάλο κρύο του 1930, όταν πάγωσαν οι καταρράκτες του Νιαγάρα, κρύο που σημάδεψε όλη την υπόλοιπη ζωή της. Ο γέρος όμως δεν κρατιόταν. Έμπαινε στο ΚΤΕΛ και έφευγε. Φούντωνε το τζάκι, έβαζε ένα κονιακάκι στο ποτήρι και το ευχαριστιόταν για καμμιά βδομάδα.
.

Το Διάσελο, που συνέδεε τη Βυτίνα και όλη τη Γορτυνία με την Τρίπολη
.
Πάντα είχα την απορία πώς ήταν η γιορτή του Αγίου Τρύφωνος στη Βυτίνα και πώς είναι τώρα. Ακόμη δεν έχω κατορθώσει να πάω. Άλλωστε ούτε στο χωριό έχω βρεθεί παραπάνω από δυο – τρεις φορές. Ελπίζω όμως να το πετύχω σύντομα τα επόμενα χρόνια. Ελπίζω τότε να είναι βαρύς χειμώνας και να έχει χιόνια. Μακάρι να βοηθήσει ο Άγιος!

.

Ο ΑΝΗΛΙΑΓΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΗΛΙΑΣΤΗ

Το Χλουμούτσι ή Castel Tornese, όπως απεικονίζεται σε παλαιό χαρακτικό
.
«Στην Παλιόπολη (αρχαία Ήλιδα) κατοικούσε ένα βασιλόπουλο, που είχε αγαπήσει μια βασιλοπούλα που κατοικούσε στο Χλεμούτσι. Το βασιλόπουλο το έλεγαν Ανήλιαγο, γιατί ποτέ δεν το έβλεπε ο ήλιος, ούτε το φως της ημέρας, κι ήταν η μοίρα του αν ήθελε το ιδή ο ήλιος, να μαρμαρωθή. Το ίδιο και η βασιλοπούλα, και για τούτο την έλεγαν κι αυτή Ανήλιαστη. Για να βλέπουνται, έκαμαν ένα λαγούμι από την Παλιόπολη ως το Χλουμούτσι, και πήγαινε το βασιλόπουλο και την αντάμωνε στο Χλουμούτσι. Μια φορά όμως, εκεί που γύριζε το βασιλόπουλο στο παλάτι του, έτυχε να βρεθεί έξω από το λαγούμι του την ώρα που έκραζε ο πετεινός και το πήρε η ημέρα και μαρμαρώθηκε. Και βρίσκεται ακόμη μαρμαρωμένο μέσα στο λαγούμι, που έτρεξε να μπη. Πολλοί εδοκίμασαν και μπήκαν μέσα στο λαγούμι για να παν από την Παλιόπολη στο Χλουμούτσι για να βρούν το μαρμαρωμένο βασιλόπουλο. Μαζί μ’ αυτούς ήταν κι ένας παπάς. Αλλά θέλεις από το πολύ σκοτάδι, θέλεις από φόβο, εφοβήθηκαν κι εγύρισαν πίσω.»
.
Θρύλος για το Χλουμούτσι που διέσωσε ο Νικόλαος Πολίτης.
.

Ο ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΑΚΟΣ ΚΑΙ Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2007

.
Το θέμα του σκληρού δίσκου των Γερμανών και του κειμένου με τις αναφορές Χριστοφοράκου εμφανίστηκε σήμερα σε πλήθος ιστολογίων, αρχής γενομένης από το olympia.gr και ακολούθως από taxalia και to Pyrgos-News και συνοδεύτηκε από πλήθος σχολίων και συνομωσιολογικού περιεχομένου αναφορές.
.

.
Αν και θεωρώ το θόρυβο γύρω από το ανωτέρω κείμενο, και κυρίως τα σχόλια που ακολούθησαν τη δημοσίευσή του λίγο υπερβολικά, τα παραθέτω, επειδή το θέμα των νεκρών του Αυγούστου 2007 πονάει.
.

ΟΙ ΝΕΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ: ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

.
Μία πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα σχετικά με την παρουσία πετρελαίου στο Ιόνιο παρουσίασε απόψε η εκπομπή του ΣΚΑΪ «Οι Νέοι Φάκελοι».
.

.
Η ιστορία για το πετρέλαιο στο Ιόνιο ξεκινά με τις καταγραφές του Ηροδότου πριν 2500 χρόνια. Αναζητώντας την άκρη του νήματος, η Σοφία Παπαϊωάννου ταξίδεψε μέχρι τη γειτονική Αλβανία, εκεί όπου σημαντικά πετρελαϊκά κοιτάσματα συνδέονται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, με το τι πραγματικά υπάρχει στο Ιόνιο. Με οδηγό ειδικούς επιστήμονες «Οι Νέοι Φάκελοι» έκαναν στην εκπομπή του ΣΚΑΪ ένα μεγάλο οδοιπορικό στην Δυτική Ελλάδα στα ίχνη του «μαύρου χρυσού», ενώ απάντησαν σε όλα τα ερωτήματα που αφορούν στη σχέση του Ιονίου με πετρελαϊκά κοιτάσματα, αλλά και το διπλωματικό παρασκήνιο στις σχέσεις Ελλάδας - Αλβανίας.
Στην εκπομπή αναφέρθηκαν οι ενδείξεις που υπάρχουν για ύπαρξη πετρελαίου στο Κατάκολο, ενώ παρουσιάστηκε το λεγόμενο «Ηφαίστειο» στο βουνό, όπου τα εκλυόμενα από τη γη αέρια αναφλέγονται με μεγάλη ευκολία. Όσοι έχουμε βρεθεί στο λιμάνι και στο Ηφαίστειο γνωρίζουμε αυτό το εντυπωσιακό φαινόμενο, που τώρα αποκτά ευρεία δημοσιότητα.
.

.
Δείτε το πολύ ενδιαφέρον βίντεο με την έρευνα της Σοφίας Παπαϊωάννου εδώ.
.

«ΤΟΙΡ ϜΑΛΕΙΟΙΣ»: Η ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΕΙΡΗΝΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΝΑΙ ΗΛΕΙΑΚΗ

.
Σχέδιο ορειχάλκινης πινακίδας, επί της οποίας αναγράφεται η συνθήκη ειρήνης μεταξύ των Ηλείων και αγνώστου λαού. Σύμφωνα με τον Roehl (Inscriptiones Graecae antiquissimae, αρ. 110) αυτή η συνθήκη ειρήνης, η αρχαιότερη σωζόμενη στην ελληνική γλώσσα, είναι χαραγμένη επί ορειχάλκινης πινακίδας, η οποία ανακαλύφθηκε στην Ολυμπία. Ήταν αναρτημένη με δύο καρφιά στον τοίχο κάποιου από τους ναούς, πιθανότατα του Ολυμπίου Διός, καθώς υπάρχει αναφορά σε αυτόν. Το κείμενό της στην ηλειακή διάλεκτο, που διασώζει το γράμμα δίγαμμα ή βαυ (ϝ), έχει ως εξής:
.

.
Ἀ ϝράτρα τοῖρ Ϝαλείοις: καὶ τοῖς Εὐϝαοίοις:. Συνμαχία κ’ ε[ἴ]α ἐκατὸν ϝέτεα :, ἄρχει δέ κα τοΐ. αἰ δέ τι δέοι : αἴτε ϝέπος αἴτε ϝάργον :, συνε[ῖ]αν κ’ ἀλ[λ]άλοις :, τά τ’ ἄ[λ]λ[α] καὶ πὰρ’ πολέμο :. αἰ δέ μὰ συνε[ῖ]αν:, τάλαντόν κ’ ἀργύρο : ἀποτίνοιαν : τοῖ Δὶ Ὀλυνπίοι : τοὶ κα[δ]δαλέμενοι : λατρεϊόμενον :. αἰ δέ τιρ τὰ γράφεα : ταΐ κα[δ]δαλέοιτο :, αἴτε ϝέτας αἴτε τελεστὰ[ς] : αἴτε δᾶμος :, ἐν τ’ ἐπι’ ροι κ’ ἐνέχοιτο τοῖ ‘νταῦτ’ ἐγρα[μ]μένοι.
.
Η μεταγραφή του κειμένου στην αττική διάλεκτο θα ήταν ως εξής:
.
Ἡ ῥήτρα τοῖς Ἠλείοις καὶ τοῖς Εὐαῴοις. Συμμαχία ἂν εἴη ἑκατὸν ἔτη, ἄρχει δά’ ἂν τόδε. Εἰ δέ τι δέοι εἴτε ἔπος εἴτε ἔργον, συνεῖεν ἂν ἀλλήλοις τά τ’ ἄλλα καὶ περὶ πολέμου• εἰ δὲ μὴ συνεῖεν, τάλαντον ἂν ἀργύρου ἀποτίνοιεν τῷ Διΐ [τῷ] Ὀλυμπίῳ οἱ καταδηλούμενοι λατρευόμενον. Εἰ δέ τις τὰ γράμματα τάδε καταδηλοῖτο, εἴτε ἔτης εἴτε τελεστὴς εἴτε δῆμος, ἐν τῷ ἐφιέρῳ ἂν ἐνέχοιτο τῷ ἐνταῦθα γεγραμμένῳ.
.
Απόδοση στη νεοελληνική:
.
Η συνθήκη μεταξύ Ηλείων και Ευβοέων(;). Ας είναι συμμαχία επί εκατό έτη, και ας αρχίσει εφέτος. Αν υπάρξει ανάγκη διαπραγματεύσεως ή πολεμικής πράξεως, τα δύο κράτη να συναχθούν για κάθε άλλο και για πόλεμο, εάν όμως δεν συναχθούν, εκείνοι που παρέβησαν τη συνθήκη να πληρώσουν ένα αργυρό τάλαντο στον Ολύμπιο Δία. Εάν κάποιος, είτε απλός πολίτης, είτε άρχοντας, είτε ένας δήμος, υπονομεύσει αυτή την επιγραφή, να υποβληθεί στο ιερό πρόστιμο που καθορίζεται εδώ.
.
Η χρονολόγηση του κειμένου και το όνομα του συμμάχου των Ηλείων είναι αβέβαιη, ωστόσο η συνθήκη ειρήνης φαίνεται ότι δεν είναι μεταγενέστερη του πρώτου μισού του 5ου αιώνα π.Χ.
.

Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΠΥΡΓΟΥ

Θέα του Αγίου Αθανασίου από το Επαρχείον, στα τελευταία στάδια ανοικοδομήσεως. Τα καμπαναριά είναι ανολοκλήρωτα και οι τοίχοι ανεπίχριστοι. Χαρακτηριστική η τριώροφη οικία με τις καμάρες και την τελλαρία αριστερά, κάτω από την εκκλησία. Η τριώροφη πέτρινη οικία δεξιά είναι της οικογένειας Στεφανόπουλου
.
Συμπληρώνοντας την αλληλουχία των εκκλησιών που είναι κτισμένες κατά μήκος της κορυφογραμμής του Πύργου, ο Άγιος Αθανάσιος καταλαμβάνει την κορυφή ενός από τους επτά γηλόφους στα ανατολικά της πόλεως, είναι δε η μόνη παλαιά εκκλησία με τρούλλο, σε μια περιοχή της οποίας η έντονη σεισμικότητα αποθαρρύνει τη χρήση τολμηρών αρχιτεκτονικών στοιχείων.
.

Η ίδια άποψη μερικά χρόνια μετά. Ο τρούλλος είναι επιχρισμένος, πιθανώς με βαθύ κόκκινο χρώμα, και οι μαρμάρινοι φεγγίτες έχουν τοποθετηθεί στα παράθυρα. Η βλάστηση έχει πυκνώσει, το σπίτι με την τελλαρία καλύπτεται μερικώς από άλλη νεόδμητη οικία. Δεξιότερα, στην πρόσοψη του σπιτιού με το μπαλκονάκι κάτω από την εκκλησία, έχουν προστεθεί παραστάδες με πήλινα κορινθιακά επίκρανα. Στο Στεφανοπουλαίικο έχουν αρχίσει εργασίες σοβατίσματος των τοίχων
.
Το μεγαλοπρεπές σχέδιό της οφείλει στο σπουδαίο Σάξωνα αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλλερ, ο οποίος έχει χαρίσει στον Πύργο μερικά από τα σημαντικότερα οικοδομήματά του: τη Δημοτική Αγορά, το Σιδηροδρομικό Σταθμό, το Θέατρο «Απόλλων» , το Μανωλοπούλειο Νοσοκομείο και ιδιωτικές οικίες. Τα σχέδια εκπονήθηκαν το 1911, δηλαδή εκατό χρόνια πριν από σήμερα. Σημαντικό ρόλο στην κατασκευή της, αφού ήταν ο κύριος χρηματοδότης, διαδραμάτισε ο Ιωάννης Λιούρδης. Το αποτέλεσμα ήταν ένας στιβαρός ναός, τρίκλιτη σταυροειδής εγγεγραμμένη βασιλική μετά τρούλλου, με συνδυασμό βυζαντινών και νεοκλασσικών στοιχείων.
.

Ειδυλλιακή κάρτ ποστάλ με τον Άγιο Αθανάσιο από το Επαρχείον. Τα καμπαναριά είναι ολοκληρωμένα και κομψά, το σπίτι με την τελλαρία κρύβεται πίσω από τα πεύκα και το Στεφανοπουλαίικο είναι πλέον σοβατισμένο και έχει διακοσμηθεί με ψευδοπαραστάδες στον τρίτο όροφο και έχει αποκτήσει μικρό εξώστη στα αριστερά του
.
Στην πρόσοψη ο εξωτερικός πρόναος καλυπτόταν από σταυροθόλια που στήριζαν πεσσοί και τρεις αψίδες. Από επάνω ο γυναικωνίτης φωτιζόταν από εννέα μεγάλα αψιδωτά παράθυρα, διατεταγμένα ανά τρία, και στεφόταν με μεγάλο αέτωμα. Εκατέρωθεν οι πύργοι των κωδωνοστασίων απέληγαν σε υψηλά κουβούκλια, αποτελούμενα από τέσσερεις κομψούς πεσσούς και τρουλλίσκους. Το οκτάγωνο τύμπανο του τρούλλου είχε δεκαέξι παράθυρα και στην κορυφή του ημισφαιρικού θόλου έστεκε μεγάλος σταυρός. Τη μεγαλοπρέπεια της εκκλησίας ενίσχυε η θέση της σε υψόμετρο μεγαλύτερο σε σχέση με τις πέριξ οικίες. Το σύνολο, όπως φαινόταν από το λόφο του Επαρχείου και τον κάμπο, καθιστούσε τη γειτονιά του Αγίου Αθανασίου τη γραφικότερη της πόλεως, και για το λόγο αυτό ήταν δικαιολογημένα η πλέον φωτογραφημένη.
.

Ο Άγιος Αθανάσιος και η γειτονιά του, όπως φαίνονται από το δεξιό καμπαναριό του Αγίου Νικολάου. Αριστερά το κτήριο της εφημερίδας «Αυγή». Επάνω δεξιά διακρίνεται η Αγουλινίτσα και το βουνό της Βωλάντζας. Στο κάτω μέρος της φωτογραφίας η Πλατεία Επαρχείου και το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη στην παλιά του θέση, εκεί όπου είναι σήμερα το Μνημείο της Εθνικής Αντίστασης. Στη μέση της φωτογραφίας ξεχωρίζει το Στεφανοπουλαίικο, με τα έξι ανοίγματα και το μπαλκονάκι στη μακριά του όψη
.
Σε μεταγενέστερη εποχή η εκκλησία αλλοιώθηκε από επεμβάσεις που προφανώς έγιναν για να ενισχύσουν τη στατικότητα και αντισεισμική συμπεριφορά της, αλλά που αλλοίωσαν βάναυσα τη μορφή της, ιδίως τον τρούλλο, τα καμπαναριά και τον εσωτερικό της διάκοσμο. Από παλιές καρτ ποστάλ μπορούμε να συγκρίνουμε τον τρούλλο και τα καμπαναριά όπως ήταν στην αρχική τους μορφή και όπως είναι σήμερα. Η σύγκριση είναι καταλυτική. Το τύμπανο από οκταγωνικό έγινε κυλινδρικό και τα κουβούκλια των καμπαναριών είναι πλέον πολύ ογκώδη. Το εξωτερικό επίχρισμα των τοίχων και οι σιδεριές των παραθύρων προσδίδουν στις όψεις της εκκλησίας ένα αισθητικό αποτέλεσμα πολύ κάτω του μετρίου.
.

Ο Άγιος Νικόλαος και το Επαρχείον, όπως φαίνονταν από τον Άγιο Αθανάσιο. Σε πρώτο πλάνο, στο κάτω μέρος της φωτογραφίας η σκεπή με το αέτωμα ανήκει στο κτήριο που στεγάζει σήμερα την εφημερίδα «Η Πρώτη». Ακριβώς πίσω διακρίνεται η στέγη της αριστερής πτέρυγας της Δημοτικής Αγοράς
.
Αν και δεν υπάρχουν φωτογραφικές μαρτυρίες για το πώς ήταν το εσωτερικό της, η ύπαρξη άλλων ανάλογης αρχιτεκτονικής εκκλησιών που σχεδίασε ο μεγαλοφυής αρχιτέκτων (ο Άγιος Λουκάς Πατησίων, η Φανερωμένη και τα Εισόδια της Θεοτόκου στο Αίγιον, η Μεταμόρφωση των Βιλλίων Αττικής), μπορούν να μας προϊδεάσουν για το διακοσμητικό πλούτο που θυσιάστηκε στο όνομα της ανακαίνισης και ενός δήθεν νεοβυζαντινισμού, που επικράτησε στη νεοελληνική ναοδομία μετά την εγκατάλειψη του νεοκλασσικισμού. Οι αγιογραφίες που κάλυψαν το εσωτερικό του σχετικά πρόσφατα, είναι μετριότατες. Ο Άγιος Αθανάσιος υπήρξε ένα διαμάντι του Πύργου, που δυστυχώς έπεσε και αυτό θύμα της νεοελληνικής αδιαφορίας προς την αρχιτεκτονική κληρονομιά.
.

ΣΕ ΗΛΕΙΑ ΚΑΙ ΙΟΝΙΟ, ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΛΠΙΔΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΨΕΥΣΕΩΝ ΠΟΥ ΚΡΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ 1939 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

.
Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Μάκη Νοδάρου σχετικά με τις έρευνες δεκαετιών για την ανεύρεση κοιτασμάτων πετρελαίου στην Ηλεία δημοσίευσε σήμερα η Ελευθεροτυπία.
.

.
Διαβάστε το εδώ.
.
Διαβάστε επίσης εδώ ένα πολύ ενδιαφέρον σχετικό άρθρο από την ιστοσελίδα Για τον Πύργο, την Ηλεία, την Πελοπόννησο.
.

ΕΥΤΥΧΕΣ ΤΟ 1911