Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Χαρακτικά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Χαρακτικά. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 12 Νοεμβρίου 2011

ΠΑΤΗΡ ΓΕΡΟΝΤΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΤΗΣ Ο ΔΙΑ ΧΡΙΣΤΟΝ ΣΑΛΟΣ


.
Ο μοναχός Γερόντιος, κατά κόσμον Γεώργιος Μούτσος, γεννήθηκε το 1908 στον Πύργο από πλούσια οικογένεια. Ο πατέρας του είχε δύο φούρνους μέσα στην πόλη του Πύργου. Από μικρός είχε μεγάλη κλίση προς τον μοναχισμό και ήδη στα 1931 κατάφερε και έφθασε στον πολυπόθητό του Άθωνα. Ως Πελλοποννήσιος πήγε στην Μονή Γρηγορίου (τότε ακόμη υπήρχε ένα είδος τοπικισμού σε πολλές Μονές του Αγίου Όρους). Εκάρη μοναχός από τον Καθηγούμενο Αρχιμανδρίτη Αθανάσιο, άνθρωπο μεγάλης αρετής και φήμης αγίου. Πολλά διδάχτηκε από τον Γέροντά του και ο Θεός τον αξίωσε πολλών πνευματικών εμπειριών, τόσο πού, όπως μαρτυρεί ο πατήρ Θεόκλητος Διονυσιάτης ο οποίος έζησε μαζί του για ένα χρόνο στο μετόχι Μονοξυλίτη, τον βοήθησε να γράψει το περίφημο βιβλίο του «Μεταξύ ουρανού και γης», εξηγώντας του τις ανώτερες πνευματικές καταστάσεις.
Δυστυχώς το 1939 κόλλησε την δύσκολη ασθένεια της εποχής φυματίωση. Νοσηλεύθηκε σε σανατόριο της Αθήνας και το 1941, όταν πια οι Γερμανοί είχαν καταλάβει την Ελλάδα, επέστρεψε στη Μονή του διανύοντας τη μεγάλη απόσταση Αθήνα - Ουρανούπολη σχεδόν με τα πόδια. Στη Μονή του όμως συνάντησε σκληρότητα και καχυποψία, φόβο για πιθανή διάδοση της ασθένειάς του και στους άλλους στη Μονή, παρόλο πού είχε θεραπευθεί. Έφθασαν στο σημείο να τον χτυπήσουν και να τον διώξουν από το Μοναστήρι με το ζόρι, εκδίδοντας ένα χαρτί πού πιστοποιούσε ότι ὁ μοναχός Γέροντος «έπασχε τας φρένας».
Αυτό το εκμεταλλεύθηκε σε όλη του τη ζωή ο μακάριος και προσποιούνταν τον «σαλό». Γύρισε όλον τον Άθωνα, κελλιά, σκῆτες κλπ. Πάντοτε διάλεγε κελλιά με εκκλησία του Αγίου Νικολάου, πού ήταν ὁ προστάτης του ήδη από το μοναστήρι του, μια και η Μονή Γρηγορίου τιμάται στη μνήμη του. Πέρασε και από την έρημο του Αγίου Βασιλείου, τη Σκήτη Κουτλουμουσίου, και κατέληξε στο Ιβηρίτικο Κελλί του Αγίου Νικολάου στις Καρυές.
.

Μονή Οσίου Γρηγορίου Άθωνος. Λεπτομέρεια ξυλογραφίας
.
Ζούσε πολύ απλά, μέσα στη φύση και στα πλάσματα του Θεού, έχοντας κάνει το σπίτι του καταφύγιο ταλαιπωρημένων ζώων. Κοιμόταν στην ίδια κουβέρτα με πλήθος γατάκια και δύο τρεις σκύλους, αχώριστους συντρόφους του. Προτίμησε τη συναναστροφή με τα ζώα παρά με τούς ανθρώπους. Κάποτε πού έκανε μετάνοιες μπροστά στην εικόνα της Παναγίας στο ναό του κελλιού του, βγήκε μια οχιά από το τσουβάλι που είχε στρώσει στο πάτωμα και τον τσίμπησε στο χέρι. «Την σκότωσα με το χέρι μου την καημένη και περίμενα να με πονέσει για να το κόψω να τρέξει αίμα, αλλά δεν με πόνεσε και το άφησα!» Μαγείρευε κάθε δυο τρεις μέρες για τα ζωάκια του και έτρωγε και ὁ ίδιος μαζί τους, «για να μην έχω λογισμό, τραβάω το από πάνω πού τρώνε τα γατάκια και τρώω το από κάτω», έλεγε. Ζύμωνε και ψωμί με κάτι μπαγιάτικα και σκουληκιασμένα αλεύρια χρόνων πολλών πού είχε και κάπως ικανοποιούσε και τη δική του πείνα, αλλά συνήθως περνούσε μόνον με την καθημερινή θεία μετάληψη και το αντίδωρο πού έπαιρνε ερχόμενος στις λειτουργίες, καμμιά φορά και κανένα γάλα πού μπορεί να έπινε.
Παρ’ όλο που ποτέ δεν πλενόταν, το σώμα του δεν μύριζε και τη στιγμή της θείας μεταλήψεως οι ιερείς που τον μετελάμβαναν διηγούνται για μια ευωδία που έβγαινε από το στόμα του, ενώ ένα δάκρυ πάντα κυλούσε από τα μάτια του.
Εκείνο πού τον έκανε να ξεχωρίζει ήταν η εμμονή του στο να πείσει όλους τους ανθρώπους ότι ήταν τρελλός! Εδιηγείτο λοιπόν για το λευκό γάμο του με την Πριγκίπισσα Αλίκη, για τη διαμάχη του με το Βασιλιά, όταν τον απείλησε με όπλο ότι θα τον σκοτώσει. Και γινόταν πιστευτός τόσο πού, κατά τις εορτές της Χιλιετηρίδος του Αγίου Όρους τό 1963, η Αστυνομία τον έκλεισε στη φυλακή για αποφυγή τυχόν επεισοδίων με τον Βασιλιά για τα μάτια της... Πριγκίπισσας!
.

.
Πάντοτε χαμογελαστός, με την αχώριστη παρέα του, τα ζώα, έζησε σαν πετεινό του ουρανού, χωρίς να στενοχωρήσει κανέναν. Τα τέλη της ζωής του τα πέρασε στη μονή της μετανοίας του, τη Μονή Γρηγορίου, αφού ὁ Καθηγούμενος πατήρ Γεώργιος και οι εκλεκτοί πατέρες της αδελφότητος δέχθηκαν να τον γηροκομήσουν. Το παράδοξο είναι ότι αυτός διώχθηκε για να μην κολλήσει τούς υπολοίπους φυματίωση, και όταν επέστρεψε στη Μονή είχαν πεθάνει όλοι, πλην ενός, του μοναχού Ησυχίου, ὁ οποίος όμως τον είχε υποστηρίξει τότε.
Ποτέ δεν ζήτησε τίποτε από τον αδελφό που τον υπηρετούσε. Κάποτε ρωτήθηκε πώς δεν τρώει τις φακές, και πράγματι θαύμασε ο αδελφός γιατί σκέφθηκε πως πράγματι δεν έτρωγε όταν τού πήγαινε φακές, χωρίς όμως ποτέ να ζητήσει κάποιο άλλο φαγητό.
Έλεγε ότι στην περίοδο από της Παναγίας το Δεκαπενταύγουστο ως της Παναγίας στις 8 Σεπτεμβρίου δεχόταν αποκάλυψη για το αν θα ζήσει άλλον ένα χρόνο και κάθε χρόνο όταν τον ρωτούσαν: «εντάξει για φέτος!» έλεγε. Την τελευταία του χρονιά μόνο γέλασε και δεν είπε τίποτα. Όλοι κατάλαβαν ότι αυτή θα ήταν η τελευταία του χρονιά, όπως και έγινε. Προέβλεψε το τέλος του και τρεις ημέρες πριν, ειδοποίησε τον Ηγούμενο για την επικείμενη αναχώρησή του από τον κόσμο αυτό, ζήτησε συγγνώμη από όλους για τις... παλαβομάρες που έλεγε και πράγματι, στις 12 Νοεμβρίου 2001 αντάλλαξε την παρούσα ματαιότητα με τα ουράνια αγαθά.
Έλεγε πάντα χαμογελώντας: «όταν ήμουν μικρός, μου είπε ο πατέρας μου ότι θα με πάρει σε ένα ταξίδι του να δω την Αθήνα· είχα πολλή χαρά! Ίδια χαρά έχω και τώρα που θα πάω στην άλλη ζωή! Χιλιάδες άγγελοι, καημένε!»
.

Δευτέρα 24 Οκτωβρίου 2011

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ



Το βλέπεις κείνο το βουνό το κορφανταριασμένο,
που’ χει ανταρούλα στην κορφή και καταχνιά στον πάτο,
πο’ χει τον πύργο γυάλινο, τα τζάμια κρυσταλλένια ;
Εκεί κοιμάται μια ξανθιά, μιας χήρας θυγατέρα.
Μα πώς να την ξυπνήσουμε, μα πώς να της το πούμε ;
Ξύπνα, καημένη Αναστασιά , και μην βαριά κοιμάσαι
ξύπνα ν’ ανάψεις τη φωτιά, να σβήσεις το λυχνάρι
γιατί μας πήρε η χαραυγή, το δόλιο μεσημέρι.
Πώς να σκωθώ, λεβέντη μου, πώς να σκωθώ, παιδί μου,
μπλέχθηκαν τα μαλλάκια μου με τα δικά σου αντάμα.
.

Τρίτη 13 Σεπτεμβρίου 2011

ΣΤΗΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ΤΟΝ ΠΛΑΤΑΝΟ



Άποψη του Κόλπου της Κυπαρισσίας. Χαρακτικό του Otto Magnus von Stackelberg. Ο Κυπαρισσιακός ονομαζόταν, σύμφωνα με την παλιά ονομασία της μεσσηνιακής πόλης που βρισκόταν στο νότιο άκρο του, Κόλπος της Αρκαδιάς


Μωρέ στης Αρκαδιάς, στης Αρκαδιάς τον πλάτανο, κυρά Λένη,
Ελένη ζηλεμένη, κάθετ’ ο κατής και κρένει.
Μωρέ και γράφουν τα, να γράφουν τα φιρμάνια του, κυρά Λένη,
Ελένη ζηλεμένη, όπ’ αγαπάει να παίρνει.
Μωρέ να παίρνει ο Του- να παίρνει ο Τούρκος τη Ρωμιά, κυρά Λένη,
Ελένη ζηλεμένη, και ο Ρωμιός την Τούρκα.
Μωρέ να παίρνει ο πρώ- να παίρνει ο πρώτος ξάδερφος, κυρά Λένη,
Ελένη ζηλεμένη, την πρώτη του ξαδέρφη.

Τετάρτη 24 Αυγούστου 2011

Η ΚΑΤΑΡΑ ΤΟΥ ΠΕΥΚΟΥ (ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ)


Το μεγάλο δένδρο. Γιάννης Κεφαλληνός, 1926

«Γιάννη, γιατί έκοψες τον πεύκο;
Γιατί; Γιατί;»
Αγέρας θα ’ναι, λέει ο Γιάννης
και περπατεί.

Ανάβει η πέτρα, το λιβάδι
βγάνει φωτιά.
Να ’βρισκε ο Γιάννης μια βρυσούλα,
μια ρεματιά!

Μες στο λιοπύρι, μες στον κάμπο
να ένα δεντρί…
Ξαπλώθη ο Γιάννης αποκάτου,
δροσιά να βρει.

Το δέντρο παίρνει τα κλαριά του
και περπατεί!
Δεν θ΄ ανασάνω, λέει ο Γιάννης,
γιατί, γιατί;

«Γιάννη, πού κίνησες να φτάσεις;»
«Στα δυο χωριά.»
«Κι ακόμα βρίσκεσαι δω κάτου;
Πολύ μακριά!»

«Εγώ πηγαίνω, όλο πηγαίνω.
Τι έφταιξα εγώ;
Σκιάζεται ο λόγκος και με φεύγει,
γι’ αυτό είμαι δω.

Πότε ξεκίνησα; Είναι μέρες…
για δυο, για τρεις…
Ο νους μου σήμερα δε ξέρω,
τ’ είναι βαρύς».

«Να μια βρυσούλα, πιε νεράκι
να δροσιστείς».
Σκύβει να πιει νερό στη βρύση,
στερεύει ευθύς.

Οι μέρες πέρασαν κι οι μήνες,
φεύγει ο καιρός,
Στον ίδιο τόπο είν’ ο Γιάννης,
κι ας τρέχει εμπρός…

Να το χινόπωρο, να οι μπόρες,
μα πού κλαρί;
Χτυπιέται ορθός με το χαλάζι,
με τη βροχή.

«Γιάννη, γιατί έσφαξες το δέντρο,
το σπλαχνικό,
που ‘ριχνεν ίσκιο στο κοπάδι
και στο βοσκό;»

Ο πεύκος μίλαε στον αέρα
- τ’ ακούς, τ’ ακούς;-
και τραγουδούσε σα φλογέρα
στους μπιστικούς.

«Φρύγανο και κλαρί του πήρες
και τις δροσιές
Και το ρετσίνι του ποτάμι
απ΄ τις πληγές.

Σακάτης ήτανε κι ολόρθος,
ως τη χρονιά,
Που τον εγκρέμισες για ξύλα,
Γιάννη φονιά!»

«Τη χάρη σου ερημοκλησάκι,
την προσκυνώ,
Βόηθα να φτάσω κάποιαν ώρα
και να σταθώ…

Η μάνα μου θα περιμένει
κι έχω βοσκή…
Κι είχα και τρύγο… Τι ώρα νάναι
και τι εποχή;

Ξεκίνησα το καλοκαίρι
-να στοχαστείς-
Κι ήρθε και μ’ ήβρε ο χειμώνας
μεσοστρατίς.

Πάλι Αλωνάρης και λιοπύρι!
Πότε ήρθε; Πώς;
Άγιε, σταμάτησε το λόγκο,
που τρέχει εμπρός.

Άγιε, το δρόμο δεν τον βγάνω
-με τι καρδιά;-
Θέλω να πέσω να πεθάνω,
εδώ κοντά.»

Πέφτει σα δέντρο απ΄ το πελέκι…
βογκάει βαριά.
Μακριά του στάθηκε το δάσος,
πολύ μακριά.

Εκεί τριγύρω ούτε χορτάρι,
φωνή καμμιά.
Στ΄ αγκάθια πέθανε, στον κάμπο,
στην ερημιά

Κυριακή 24 Ιουλίου 2011

ΠΑΝΩ ΣΕ ΨΗΛΗ ΡΑΧΟΥΛΑ



Πα- μωρέ πάνω, σε ψηλή ραχούλα,
πάνω σε ψηλή ραχούλα, κάθεται μια βλαχοπούλα.

Και μωρέ και τη ρόκα της κρατάει
και τη ρόκα της κρατάει, πρόβατα κι αρνιά φυλάει.

Τσο- μωρέ τσοπανόπουλο από πέρα,
τσοπανόπουλο από πέρα, τραγουδάει με τη φλογέρα.

Τρα- μωρέ τραγουδάει το καημένο,
τραγουδάει το καημένο, με παράπονο, θλιμμένο.
.

Δευτέρα 6 Ιουνίου 2011

ΝΑ ΧΑΜΗΛΩΝΑΝ ΤΑ ΒΟΥΝΑ


Η αγορά της Ανδρίτσαινας, φωτογραφημένη από τον Φρεντ Μπουασονά το 1903

Ν
α χαμηλώ- να χαμηλώναν τα βουνά, αμάν αμάν,
να ψήλωναν κι οι κάμποι.
Άστρον της αυγής γιατί άργησες να βγεις.
Να ‘βλεπα την, να ‘βλεπα την Αντρίτσαινα, αμάν αμάν,
το έρημο παζάρι.
Πρόβαλε να ιδείς καρδιά που τυραννείς.
Να (ι)’βλεπα την, να (ι)’βλεπα αγάπη μου, διπλός καημός,
πώς στρώνει, πώς κοιμάται.
Θάλασσα πλατιά, μαγκούφα ξενιτιά.
Σε τι τραπέ- σε τι τραπέζια τρώει ψωμί, αμάν αμάν,
σε τι ταβέρνες πίνει.
Έλα πέρασε παίξε και γέλασε.
Τίνους χερά- τίνους χεράκια τον κερνούν, αμάν αμάν,
και τα δικά μου τρέμουν.
Πάπια του γιαλού τι αγάπησες αλλού.
Τίνους ματά- τίνους ματάκια τον τηράν, αμάν αμάν,
και τα δικά μου κλαίνε.
Πάπια του γιαλού μην αγαπάς αλλού.


Η Ανδρίτσαινα. Χαρακτικό του Otto Magnus von Stackelberg

Ο ξενιτεμένος που αναπολεί το χωριό του και την καλή του είναι το θέμα του ερωτικού καθιστικού τραγουδιού από την Ανδρίτσαινα, που τραγουδιόταν και στις γειτονικές περιοχές της Αρκαδίας. Η νοσταλγία της πατρίδας και της αγαπημένης είναι «διπλός καημός», που η ξενιτιά δεν μπορεί με τίποτε να απαλύνει.

Παρασκευή 13 Μαΐου 2011

Η ΟΛΥΜΠΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΠΙΚΟΥΡΙΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝ ΤΟΥ EDWARD DODWELL


Η Κοιλάδα της Ολυμπίας [Plains of Olympia. Edward Dodwell: Views in Greece, London 1821, p. 111]


Ο ναός του Επικουρίου Απόλλωνος [Temple of Apollo Epicurius. Edward Dodwell: Views in Greece, London 1821, p. 115]

Ο Έντουαρντ Ντόντουελ ήταν ένας Ιρλανδός ζωγράφος, περιηγητής και αρχαιοδίφης. Γεννήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1767 στο Δουβλίνο και πέθανε στη Ρώμη στις 13 Μαΐου 1832. Ταξίδεψε στην Ελλάδα μεταξύ των ετών 1801 και 1806. Ακολούθως πέρασε το περισσότερο διάστημα της ζωής του στην Ιταλία, στη Νάπολη και στη Ρώμη, όπου και απεβίωσε.
Μετά την περιήγησή του στην Ελλάδα, το 1819 δημοσίευσε το έργο «Κλασσική και Τοπογραφική Περιήγηση στην Ελλάδα». Στη γερμανική του μετάφραση το 1821 περιλαμβάνονται τριάντα έγχρωμα χαρακτικά με τοπία της χώρας. Από αυτά ένα απεικονίζει την κοιλάδα της Ολυμπίας με τον Αλφειό. Σε αυτήν δεν διακρίνονται οι αρχαιότητες, επειδή δεν είχαν ακόμη ανασκαφεί. Ένα άλλο απεικονίζει το ναό του Επικουρίου Απόλλωνος, που είχε ανακαλυφθεί, ανασκαφεί και λεηλατηθεί από τους Άγγλους λίγα χρόνια πριν.



Σε αυτόν οφείλουμε την απεικόνιση του Κάστρου της Αθήνας όπως ήταν τις παραμονές της Επαναστάσεως, με τον τουρκικό οικισμό και το τζαμί εντός του ερειπωμένου Παρθενώνα.
Η ακρίβεια στην απόδοση των τοπίων, των αρχαίων ερειπίων και των ανθρωπίνων μορφών με τις ενδυμασίες τους καθιστούν τις γκραβούρες του πραγματικές μαρτυρίες της εποχής. Η ακρίβεια και η παρουσία χρώματος καθιστά, δύο αιώνες μετά τη δημιουργία τους, τα έργα του Ντόντουελ δυσεύρετα και πολύτιμα.

Περισσότερα για τα βιβλία του εδώ.

Κυριακή 1 Μαΐου 2011

ΤΩΡΑ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ



Τώρα τα πουλιά, τώρα τα χελιδόνια,
τώρα οι πέ-, τώρα οι πέρδικες.
Τώρα οι πέρδικες γλυκολαλούν και λένε:
ξύπνα αφέ-, ξύπνα αφέντη μου.
Ξύπνα αφέντη μου, ξύπνα γλυκιά μου αγάπη,
ξύπνα αγκά-, ξύπνα αγκάλιασε.
Ξύπνα αγκάλιασε κορμί κυπαρισσένιο,
κάτασπρο, κάτασπρο λαιμό.
Κάτασπρο λαιμό σαν του Μαγιού το δρόσο,
σαν το κρύο, σαν το κρύο το νερό.

Σάββατο 26 Μαρτίου 2011

Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΣΙΝΗΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΙΑ


Ο Γεώργιος Σισίνης και η υπογραφή του με λατινικά γράμματα (georgio sissini). Προσωπογραφία του Βαυαρού αξιωματικού και ερασιτέχνη ζωγράφου Κάρλ Κρατσάιζεν

Γεννήθηκε στη Γαστούνη της Ηλείας το 1769 και καταγόταν από πλούσια και ιστορική οικογένεια γαιοκτημόνων της περιοχής. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ήταν πρόκριτος της Γαστούνης. Ήταν γιος του Χρύσανθου Σισίνη, προεστού με εμπορική δραστηριότητα, ο οποίος είχε σπουδάσει ιατρική στην Ιταλία και της Γαλλίδας Βικτωρίας. Eίχε τρεις αδελφούς, το Νικόλαο, τον Πέτρο και το Μιχαήλ, που πέθαναν πριν την Επανάσταση και μία αδελφή, σύζυγο μετέπειτα του Σωτήρη Χαραλάμπη. Είχε παντρευτεί την Υακίνθη Σταθακοπούλου και είχε αποκτήσει δύο γιους, το Χρύσανθο και το Μιχαλάκη. Τα αδέλφια του ήταν και οι τρεις ιατροί, μάλιστα και ο ίδιος αναφέρεται ότι ήταν πρακτικός ιατρός.
Ως χαρακτήρας υπήρξε θυελλώδης και ανυπότακτος, βίαιος στον πόλεμο και επιρρεπής στις διασκεδάσεις και την επίδειξη του πλούτου του. Γράφει για αυτόν ο Φωτάκος: «Επίσημος δια την παλαιάν και ευγενή καταγωγήν του και περίφημος δια την πολιτικήν του δύναμιν κατά την επαρχίαν της Γαστούνης». Κατά τον Άγγλο στρατιωτικό και φιλέλληνα Stanhope, «ζούσε με τη χλιδή και την πολυτέλεια που θα άρμοζε σε υψηλόβαθμο Οθωμανό αξιωματούχο».
Είχε μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία το 1819. Πριν το ξέσπασμα της Επαναστάσεως οι Τούρκοι τον κάλεσαν στην Τριπολιτσά για συνομιλίες, αλλά κατόπιν υποδείξεως του Παλαιών Πατρών Γερμανού, προσποιήθηκε τον άρρωστο και δεν πήγε.


Η παλαιότερη επαναστατική σημαία, σχεδιασμένη υπό τις οδηγίες του Παλαιών Πατρών Γερμανού, φέρει τα σύμβολα του Εφοδιαστικού των Ιερέων της Φιλικής Εταιρείας. Την ύψωσε ο Γεώργιος Σισίνης στην Ήλιδα το 1821. Σώζεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

Κ
ήρυξε την Επανάσταση στη επαρχία της Γαστούνης (σημερινή Ηλεία) και προσέφερε σημαντική οικονομική βοήθεια στον Αγώνα. Θεωρείται ως ένας από τους σπουδαιότερους τροφοδότες των επαναστατικών σωμάτων της Πελοποννήσου. Στις 26 Μαρτίου 1821 ύψωσε στην Ήλιδα μία από τις πρώτες ελληνικές σημαίες της Επαναστάσεως, εκείνη που είχε σχεδιάσει ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, και πολιόρκησε το φρούριο του Χλεμουτσίου, στο οποίο έχουν καταφύγει οι Τούρκοι. Ακολούθως συνέβαλε αποφασιστικά στην πολιορκία της Πάτρας από τους Έλληνες και έλαβε μέρος στη μάχη του Λάλα. Συμμετοχή στην Επανάσταση είχαν επίσης οι δυο γιοι του.
Σε όλη τη διάρκεια της Επαναστάσεως παρέμεινε ο πολιτικός και στρατιωτικός ηγέτης της επαρχίας του. Το 1824, κατά το δεύτερο εμφύλιο πόλεμο, όταν μισθωμένοι από τον Ιωάννη Κωλέττη Ρουμελιώτες οπλαρχηγοί κατεδίωκαν Πελοποννησίους, συνελήφθη μαζί με τον γιο του Χρύσανθο για τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, παραδόθηκαν στους Υδραίους και φυλακίστηκαν σε μοναστήρι στην Ύδρα, μαζί με το Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Την Άνοιξη του ίδιου χρόνου αποφυλακίστηκαν και συνέχισαν τις πολεμικές τους επιχειρήσεις.
Ως μέλος της ομάδας Πελοποννησίων προκρίτων υπό τον Κανέλλο Δεληγιάννη, προσχώρησε στο «γαλλικό» κόμμα, ενώ υπήρξε μέλος της δωδεκαμελούς Διοικητικής Επιτροπής, η οποία συστάθηκε τον Απρίλιο του 1826, μετά την πτώση του Μεσολογγίου.
Διετέλεσε πληρεξούσιος της Ηλείας στην Β', την Γ’ και την Δ’ Εθνοσυνέλευση, ενώ εξελέγη πρόεδρος της Γ’ Εθνοσυνελεύσεως της Τροιζήνας (19 Μαρτίου – 5 Μαΐου 1827), στο πλαίσιο των εργασιών της οποίας ψηφίστηκε το τρίτο από τα συντάγματα της επαναστατικής περιόδου. Εξελέγη, επίσης, πρόεδρος και της Δ’ Εθνοσυνελεύσεως, που συνήλθε επί Ιωάννη Καποδίστρια στο αρχαίο θέατρο του Άργους (11 Ιουλίου – 6 Αυγούστου 1829) και ενέκρινε την ίδρυση Γερουσίας στη θέση του Πανελληνίου.
Υποστήριξε τον Καποδίστρια, που τον διόρισε γερουσιαστή τον Ιούλιο του 1829. Μάλιστα ανέλαβε και την προεδρία της Γερουσίας από τις 12 Σεπτεμβρίου 1829 έως τον Ιούνιο του 1830. Όταν προσχώρησε στην αντιπολίτευση ενάντια στον Καποδίστρια λόγω διαφωνίας, ο Κυβερνήτης τον αντικατέστησε στη θέση του προέδρου της Γερουσίας με το Δημήτριο Τσαμαδό. Πέθανε στη Γαστούνη στις 27 Σεπτεμβρίου του 1831, την ίδια ημέρα που δολοφονήθηκε ο Καποδίστριας. Λίγο πριν από το θάνατό του, όταν πληροφορήθηκε τη δολοφονία του Κυβερνήτη, εξέφρασε τη θλίψη του χαρακτηρίζοντας το γεγονός «κακόν και ολέθριον». Όπως πράγματι αποδείχθηκε πως ήταν.

Παρασκευή 4 Μαρτίου 2011

«Ἐγεννήθην ἐν Σκιάθῳ, τῇ 4ῃ Μαρτίου 1851»


«Το επ’ εμοί, ενόσω ζω, και αναπνέω και σωφρονώ, δεν θα παύσω να υμνώ μετά λατρείας τον Χριστόν μου, να περιγράφω μετ' έρωτος την φύσιν, και να ζωγραφώ μετά στοργής τα γνήσια ελληνικά ήθη».
Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στην Πλατεία Δεξαμενής του Κολωνακίου το 1906, φωτογραφημένος από τον Παύλο Νιρβάνα


Συμπληρώνονται σήμερα εκατόν εξήντα χρόνια από τη γέννηση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ο άγιος των νεοελληνικών γραμμάτων γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου 1851 (παλαιό ημερολόγιο) και πέθανε στις 3 Ιανουαρίου 1911. Εορτάζουμε τη μνήμη του κοσμοκαλόγερου λογοτέχνη με ένα κείμενο που υμνεί τη δρυ, το δένδρο των βουνών και των κάμπων της Ηλείας:


Αρχαία δρυς στη Βουλιαγμένη Πηνείας

Ὑπὸ τὴν βασιλικὴν δρῦν

Ὅταν παιδίον διηρχόμην ἐκεῖ πλησίον, ἐπὶ ὀναρίου ὀχούμενος, διὰ νὰ ὑπάγω νὰ ἀπολαύσω τὰς ἀγροτικὰς μας πανηγύρεις, τῶν ἡμερῶν τοῦ Πάσχα, τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ τῆς Πρωτομαγιᾶς, ἐρρέμβαζον γλυκὰ μὴ χορταίνων νὰ θαυμάζω περικαλλὲς δένδρον, μεμονωμένον, πελώριον, μίαν βασιλικὴν δρῦν. Ὁποῖον μεγαλεῖον εἶχεν! Οἱ κλάδοι της χλωρόφαιοι, κατάμεστοι, κραταιοί• οἱ κλῶνές της, γαμψοὶ ὡς ἡ κατατομὴ τοῦ ἀετοῦ, οὖλοι ὡς ἡ χαίτη τοῦ λέοντος, προεῖχον ἀναδεδημένοι, εἰς βασιλικὰ στέμματα. Καὶ ἦτον ἐκείνη ἄνασσα τοῦ δρυμοῦ, δέσποινα ἀγρίας καλλονῆς, βασίλισσα τῆς δρόσου…
Ἀπὸ τὰ φύλλα της ἐστάλαζε κ’ ἔρρεεν ὁλόγυρά της «μάννα ζωῆς, δρόσος γλυκασμοῦ, μέλι τὸ ἐκ πέτρας». Ἔθαλπον οἱ ζωηφόροι ὀποὶ της ἔρωτα θείας ἀκμῆς, κ’ ἔπνεεν ἡ θεσπεσία φυλλάς της ἵμερον τρυφῆς ἀκηράτου. Καὶ ἡ κορυφὴ της βαθύκομος ἠγείρετο ὡς στέμμα παρθενικόν, διάδημα θεῖον.
Ἠσθανόμην ἄφατον συγκίνησιν νὰ θεωρῶ τὸ μεγαλοπρεπὲς ἐκεῖνο δένδρον. Ἐφάνταζεν εἰς τὸ ὄμμα, ἔμελπεν εἰς τὸ οὖς, ἐψιθύριζεν εἰς τὴν ψυχὴν φθόγγους ἀρρήτου γοητείας. Οἱ κλῶνες, οἱ ράμνοι, τὸ φύλλωμά της, εἰς τοῦ ἀνέμου τὴν σεῖσιν, ἐφαίνοντο ὡς νὰ ψάλλωσι μέλος ψαλμικόν, τὸ «Ὡς ἐμεγαλύνθη». Μ’ ἔθελγε, μ’ ἐκήλει, μ’ ἐκάλει ἐγγύς της. Ἐπόθουν νὰ πηδήσω ἀπὸ τοῦ ὑποζυγίου, νὰ τρέξω πλησίον της, νὰ τὴν ἀπολαύσω• νὰ περιπτυχθῶ τὸν κορμόν της, ὅστις θὰ ἦτον ἀγκάλιασμα διὰ πέντε παιδιὰ ὡς ἐμέ, καὶ νὰ τὸν φιλήσω. Νὰ προσπαθήσω ν’ ἀναρριχηθῶ εἰς τὸ πελώριον στέλεχος, τὸ ἁδρὸν καὶ ἀμαυρόν, ν’ ἀναβῶ εἰς τὸ σταύρωμα τῶν κλάδων της, ν’ ἀνέλθω εἰς τοὺς κλῶνας, νὰ ὑψωθῶ εἰς τοὺς ἀκρέμονας… Καὶ ἂν δὲν μ’ ἐδέχετο, καὶ ἂν μ’ ἀπέβαλλεν ἀπὸ τὸ σῶμα της, καὶ μ’ ἔρριπτε κάτω, ἂς ἐπιπτον νὰ κυλισθῶ εἰς τὴν χλόην της, νὰ στεγασθῶ ὑπὸ τὴν σκιάν της, ὑπὸ τὰ ἀετώματα τῶν κλώνων της, τὰ ὅμοια μὲ στέμματα Δαυὶδ θεολήπτου.
Ἐπόθουν, ἀλλ’ ἡ συνοδεία τῶν οἰκείων μου, μεθ’ ὧν ἐτέλουν τὰς ἐκδρομὰς ἐκείνας ἀνὰ τὰ ὄρη, δὲν θὰ ἤθελε νὰ μοὶ τὸ ἐπιτρέψει. Καὶ μίαν χρονιάν, ἦτο κατὰ τὰς ἐορτὰς τοῦ σωτηρίου ἔτους 186… , καθὼς εἴχομεν διέλθει πλησίον τοῦ δένδρου, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ Μέγα Μανδρί• – ἦτο δὲ τὸ Μέγα Μανδρὶ μικρὸς συνοικισμός, θερινὸν σκήνωμα τῶν βοσκῶν τοῦ τόπου. Ἑκατοίκουν ἐκεῖ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ οἰκογένειαι ἀγροτῶν. Δύο ἐκ τῶν οἰκογενειῶν τούτων συνεδέοντο πρὸς τοὺς γονεῖς μου διὰ δεσμῶν βαπτίσματος, κολληγοσύνης, κτλ. καὶ ὅλοι ἦσαν φίλοι καὶ συμπατριῶται μας.
Κατηρχόμεθα ἐκεῖ συνήθως τὰς ἡμέρας τοῦ Πάσχα, εἶτα πάλιν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἢ τὴν Πρωτομαγιάν, ἄλλοτε δὲ τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου ἢ τῆς Ἀναλήψεως. Ἐπὶ τερπνοῦ λόφου ὑπῆρχε τὸ παρεκκλήσιον τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, ὅπου ἐλειτουργούμεθα.
Ἤγοντο ἐκεῖ χοροὶ καὶ πανηγύρεις• δρόσος καὶ ἀναψυχὴ καὶ χάρμα ἐβασίλευεν. Ἐθύοντο ἀρνία καὶ ἐρίφια, καὶ σπονδαὶ ἐγίνοντο πυροξάνθου ἀνθοσμίου. Ἐτελοῦντο ἀγῶνες ἁμίλλης, δισκοβολίαι καὶ ἅλματα. Ἔπληττε τὰς πραείας ἠχοὺς ὁ φθόγγος τοῦ αὐλοῦ καὶ τῆς λύρας, συνοδεύων τὸ ἔρρυθμον βῆμα τῶν παρθένων πρὸς κύκλιον χορόν. Καὶ ξανθαί, ἐρυθρόπεπλοι βοσκοποῦλαι ἐπήδων, ἐπέτων, ἐκελάδουν.

.

Δρόμος στο δάσος της Κάπελης στη Φολόη

Καθὼς εἴχομεν φθάσει ἐκεῖ, τὴν χρονιὰν ἐκείνην, μὲ εἶχε κυριεύσει ζωηρότερον ἡ ἐντύπωσις ἡ μαγική της δρυός. Διηρχόμεθα ἑκάστοτε οὐχὶ μακράν τοῦ δένδρου, ἀπέχοντος ἡμισείας ὥρας ὁδὸν ἀπὸ τὸ Μέγα Μανδρί. Ὁ δρόμος μας ἦτον ἐπὶ τῆς κλιτύος, ὀλίγον ὑψηλότερόν τῆς θέσεως ὅπου ἵστατο τὸ δένδρον, ἔτεμνε δὲ πλαγίως τὸ βουνόν… καὶ ἡ δρῦς ἡ μαγική, καθὼς ἐξηκολούθουν νὰ τὴν βλέπω ἐπὶ ἱκανὴν ὥραν, μὲ ἐγοήτευε καὶ μὲ ἐκάλει, ὡς νὰ ἦτο πλάσμα ἔμψυχον, κόρη παρθενική τοῦ βουνοῦ.
Κατὰ τὰς ποικίλας κυμάνσεις τῆς ὁδοῦ, σύμφωνα μὲ τὰ κοιλώματα ἢ τὰς προεξοχὰς τοῦ ἐδάφους, καὶ κατὰ τὰς κινήσεις τοῦ ὀναρίου τὰς ἰδιοτρόπους καὶ πείσμονας – καθὼς ἐξάνοιγα τὸ πρῶτον τὴν δρῦν, καθόσον ἐπλησίαζα ἢ ἀπεμακρυνόμην ἀπ΄ αὐτῆς, τόσας θέας, ἀπόψεις καὶ φάσεις ἐλάμβανε τὸ δένδρον. Ἐκ πλαγίου καὶ μακρόθεν εἶχεν ὄψιν λιγυρᾶς χάριτος• ἐγγύθεν καὶ κατὰ μέτωπον, προέκυπτεν ὅλη μεστὴ καὶ ἀμφιλαφής, βαθύχλωρος, ἐπιβάλλουσα ὡς νύμφη.
Ὅλην τὴν νύκτα, κοιμώμενος καὶ ἀγρυπνῶν, ὠνειρευόμην τὴν δρῦν, τὴν θεσπεσίαν καὶ ὑψηλήν… Τὴν πρωίαν ἐκείνην τοῦ Μεγάλου Σαββάτου, καθὼς εἶχεν εὐωδιάσει ὁ ναΐσκος ἀπὸ δάφνας καὶ λιβανωτίδας, καὶ εἶχε κρουσθεῖ τρελὰ ἀπὸ παιδικᾶς χεῖρας ὁ μικρὸς κώδων ὁ ὑπεράνω τοῦ γείσου τῆς στέγης τῆς πλακοσκεποῦς, χαιρετίζων τὸ «Ἀνάστα ὁ Θεός», τὸ ὁποῖον ἔψαλλεν ὁ παπὰς ραίνων τοὺς πιστοὺς μὲ πέταλα ρόδων καὶ ἴων…εἶτα, πρὶν ἀπολύσει ἡ λειτουργία, ἐγὼ ἔγινα ἄφαντος.
Διὰ πλαγίου, κρυφοῦ δρομίσκου τὸν ὁποῖον εἶχον ἀνακαλύψει τὴν προτεραίαν, ἤρχισα νὰ ἀνέρχωμαι τὴν ράχιν τοῦ βουνοῦ… διευθυνόμενος πρὸς τὸ μέρος, ὅπου εὑρίσκετο ἡ βασιλικὴ δρῦς. Ἐπίστευον ὅτι ἐγνώριζα καλὰ τὸν δρόμον.
Ἦτον ὅλη ἡ ὁδὸς ἀνωφερής, κ’ ἐγὼ ἔτρεχον, ἔτρεχον διὰ νὰ φθάσω ταχέως, ν΄ ἀσπασθῶ τὴν ἐρωμένην μου – ἐπειδὴ ἡ δρῦς ὑπῆρξεν ἡ πρώτη παιδική μου ἐρωμένη – καὶ ταχέως πάλιν νὰ ἐπιστρέψω, φανταζόμενος ὅτι ἡ ἀπουσία μου τότε δὲν θὰ παρετηρεῖτο, καὶ δὲν θὰ εἶχον ν΄ ἀκούσω ἐπιπλήξεις ἀπὸ τοὺς οἰκείους.
Πρὸ ἐμοῦ εἶχον ἀναχωρήσει ἀπὸ τὸ ποιμενικὸν σκήνωμα ὀλίγοι ἐκ τῆς τάξεως τῶν βοσκῶν, ἀπερχόμενοι εἰς τὴν πολίχνην, διὰ νὰ κομίσωσιν ἀρνία καὶ τυρίον εἰς τοὺς κολλήγας, ἀποφέρωσι δὲ ἄλλα ὀψώνια ἐκ τῆς πόλεως. Οὗτοι θὰ ἐπέστρεφον πρὸς ἑσπέραν, καὶ δὲν ἦτο πιθανὸν νὰ συναντήσω τινὰς κὰθ΄ ὁδόν.

Πλὴν πὰρ΄ ἐλπίδα εἶδον μακρόθεν ἄλλους ἐρχομένους πρὸς τὰ ἐδῶ, ἐν συνοδίᾳ γυναικῶν καὶ παίδων καὶ ὑποζυγίων• οὗτοι ἤρχοντο ἐκ τῆς πόλεως διὰ νὰ συνεορτάσωσιν ἐν τῇ ἐξοχῇ πλησίον τῶν συγγενῶν των, τῶν βοσκῶν.
Πάραυτα ἐξετράπην τῆς ὁδοῦ, κ’ ἔσπευσα νὰ κρυβῶ ὄπισθεν πυκνῶν θάμνων. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἂν μὲ συνήντων, μεμονωμένον, μακρὰν τῶν γονέων μου, πορευόμενον ἄγνωστον ποῦ, θὰ ἐπαραξενεύοντο, καὶ ἂν δὲν μ΄ ἔπειθον νὰ κατέλθω μετ΄ αὐτῶν εὐθὺς ὀπίσω, ἐξ ἅπαντος θὰ μὲ κατήγγελλον εἰς τοὺς γονεῖς μου, τοὺς ὁποίους θὰ εὕρισκον κάτω εἰς τὸ Μέγα Μανδρί. Ἤμην ἕνδεκα ἐτῶν παιδίον.
Ἐκεῖνοι ταχέως ἀντιπαρῆλθον, κ’ ἐγὼ ἀνέλαβα τὸν δρόμον μου, ἀλλὰ μετ΄ ὀλίγον τὸν ἔχασα. Εἰς ἓν σταυροδρόμιον ὅπου ἔφθασα, ἐπῆρα τὸν δρόμον ἀριστερά, τὸν ὑψηλότερον, καὶ ἀσθμαίνων ἔφθασα εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ βουνοῦ. Πλὴν ἡ μεγάλη δρῦς ὑπῆρξεν εὐεργέτις μου καὶ κηδεμών μου. Αὕτη μ΄ ἐξήγαγεν ἐκ τῆς ἀπάτης, ἐφαίνετο δὲ ὡς νὰ μοὶ ἔνευε μακρόθεν, καὶ μὲ ὡδήγει νὰ ἔλθω πλησίον της.
Καθὼς τὴν εἶδα χαμηλότερον, δεξιόθεν, ἀρκετὰ μακράν, ἄφησα τὸν δρομίσκον εἰς τὸν ὁποῖον ἔτρεχα, καὶ στραφεὶς πρὸς δυσμὰς ἤρχισα νὰ κατέρχωμαι, μέσῳ τῶν ἀγρῶν, ὑπερπηδῶν αἱμασιάς, χάνδακας, φραγμοὺς θάμνων καὶ βάτων, σχίζων τὰς σάρκας μου, αἱμάσσων χεῖρας καὶ πόδας… Τέλος ἔφθασα πλησίον τῆς ποθητῆς νύμφης τῶν δασῶν.
Ἤμην κατάκοπος, κάθιδρος καὶ πνευστιῶν. Ἅμα ἔφθασα, ἐρρίφθην ἐπὶ τῆς χλόης, ἐκυλίσθην ἐπάνω εἰς παπαροῦνες καὶ χαμολούλουδα. Ἀλλ΄ ὅμως ἠσθανόμην κρυφὴν εὐτυχίαν, ὀνειρώδη ἀπόλαυσιν. Ἐρρέμβαζον ἀναβλέπων εἰς τοὺς κλῶνάς της τοὺς κραταιούς, καὶ ἠνοιγόκλειον ἡδυπαθῶς τὰ χείλη εἰς τὴν πνοὴν τῆς αὔρας της, εἰς τὸν θροῦν τῶν φύλλων της. Ἑκατοντάδες πουλιῶν ἀνεπαύοντο εἰς τοὺς κλῶνάς της, ἔμελπον τρελὰ τραγούδια… Δρόσος, ἄρωμα καὶ χαρμονὴ ἐθώπευον τὴν ψυχήν μου….
Ἤμην ἀποσταμένος, καὶ δὲν εἶχον κοιμηθεῖ καλὰ τὴν νύκτα. Ὁ ὕπνος μοῦ ἔλειπεν. Εἰς τὴν σκιὰν τοῦ πελωρίου δένδρου, ἐν μέσῳ τῶν μηκώνων του τῶν κατακοκκίνων, ὁ Μορφεὺς ἦλθε καὶ μ΄ ἐβαυκάλησε, καὶ μοὶ ἔδειξεν εἰκόνας, ὡς εἰς περίεργον παιδίον.


Δρύες και φτέρες στην Κάπελη

Μοῦ ἐφάνη ὅτι τὸ δένδρον –ἔσωζον καθ’ ὕπνον τὴν ἔννοιαν τοῦ δένδρου– μικρὸν κατὰ μικρὸν μετέβαλλεν ὄψιν, εἶδος καὶ μορφήν. Εἰς μίαν στιγμὴν ἡ ρίζα του μοῦ ἐφάνη ὡς δύο ὡραῖαι εὔτορνοι κνῆμαι, κολλημέναι ἡ μία ἐπάνω εἰς τὴν ἄλλην, εἶτα κατ’ ὀλίγον ἐξεκόλλησαν κ’ ἐχωρίσθησαν εἰς δύο• ὁ κορμός μοῦ ἐφάνη ὅτι διεπλάσσετο καὶ ἐμορφοῦτο εἰς ὀσφύν, εἰς κοιλίαν καὶ στέρνον, μὲ δύο κόλπους γλαφυρούς, προέχοντας• οἱ δύο παμμέγιστοι κλάδοι μοῦ ἐφάνησαν ὡς δύο βραχίονες, χεῖρες ὀρεγόμεναι εἰς τὸ ἄπειρον, εἴτα κατερχόμεναι συγκαταβατικῶς πρὸς τὴν γῆν, ἐφ’ ἧς ἐγὼ ἐκείμην• καὶ τὸ βαθύφαιον, ἀειθαλὲς φύλλωμα, μοῦ ἐφάνη ὡς κόμη πλουσία κόρης, ἀναδεδημένη πρὸς τ’ ἄνω, εἶτα λυομένη, κυματίζουσα, χαλαρουμένη πρὸς τὰ κάτω.
Τὸ πόρισμά μου, τὸ ἐν ὀνείρῳ ἐξαχθέν, καὶ εἰς λῆρον ἐν εἴδει συλλογισμοῦ διατυπωθέν, ὑπῆρξε τοῦτο: «Ἄ! δὲν εἶναι δένδρον, εἶναι κόρη• καὶ τὰ δένδρα, ὅσα βλέπομεν, εἶναι γυναῖκες!»
Ὅταν μετ΄ ὀλίγον ἐξύπνησα, ὡς συνέχειαν τοῦ ὀνείρου ἔσχον ἐν νῷ τὴν ἀνάμνησιν τῆς ἱστορίας τοῦ τυφλοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ Χριστὸς ἐθεράπευσε, καθὼς εἶχον ἀκούσει τὸν διδάσκαλόν μας εἰς τὴν Ἱερὰν Ἱστορίαν: «Καταρχὰς μὲν εἶδε τοὺς ἀνθρώπους ὡς δένδρα• δεύτερον δὲ τοὺς εἶδε καθαρά…»
Πλὴν δὲν ἐξύπνησα ἀκόμη, πρὶν ἀκούσω τί ἔλεγε τὸ φάσμα• ἡ κόρη – ἡ δρῦς, εἶχε λάβει φωνὴν καὶ μοὶ ἔλεγεν:
-Εἰπὲ νὰ μοῦ φεισθοῦν, νὰ μὴ μὲ κόψουν….διὰ νὰ μὴ κάμω ἀκουσίως κακόν. Δὲν εἶμ’ ἐγὼ νύμφη ἀθάνατος• θὰ ζήσω ὅσον αὐτὸ τὸ δένδρον…
Ἐξύπνησα ἔντρομος, κι ἔφυγον… Ἦτο ἤδη μεσημβρία, καὶ ὁ ἥλιος ἐμεσουράνει…. Ἔκαιεν ὑψηλά, ὑπεράνω τῆς κορυφῆς τῆς δρυός, ἥτις ἦτο σκιὰ ἀδιαπέραστος… Ἀπὸ τὸν ἀντικρινὸν λόφον ἤκουσα φωνὴν νὰ μὲ καλεῖ ἐξ ὀνόματος.
Ἦτον εἷς μικρὸς βοσκός, μὲ τὴν κάππαν του, μὲ τὴν στραβολέκαν του, καὶ μὲ δέκα αἶγας, τὰς ὁποίας ὠδήγει. Μοῦ ἐφώναξεν ὅτι ὁ πατήρ μου μὲ ἀνεζήτει ἀνήσυχος, καί, νὰ τρέξω, νὰ φθάσω ταχέως ἐκεῖ κάτω….
Δὲν ἐνόησα τίποτε ἀπὸ τὸ μαντικὸν ὄνειρον. Ἀργότερα ἐδιδάχθην ἀπὸ ἐγχειρίδιον Μυθολογίας ὅτι ἡ Ἀμαδρυὰς συναποθνήσκει μὲ τὴν δρῦν, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἐνσαρκωμένη…



Μετὰ πολλὰ ἔτη, ὅταν ξενιτευμένος ἀπὸ μακροῦ ἐπέστρεψα εἰς τὸ χωρίον μου, κ’ ἐπεσκέφθην τὰ τοπία ἐκεῖνα, τὰ προσκυνητάρια τῶν παιδικῶν ἀναμνήσεων, δὲν εὗρον πλέον οὐδὲ τὸν τόπον ἔνθα ἦτόν ποτε ἡ Δρῦς ἡ Βασιλική, τὸ πάγκαλον καὶ μεγαλοπρεπὲς δένδρον, ἡ νύμφη ἡ ἀνάσσουσα τῶν δρυμώνων.
Μία γραῖα μὲ τὴν ρόκαν της, μὲ δύο προβατίνας τὰς ὁποίας ἔβοσκεν ἐντὸς ἀγροῦ πλησίον, εὑρίσκετο ἐκεῖ, καθημένη ἔξωθεν τῆς μικρᾶς καλύβης της.
Ὅταν τὴν ἠρώτησα τί εἶχε γίνει τὸ «Μεγάλο Δέντρο», τὸ ὁποῖον ἦτον ἕνα καιρὸν ἐκεῖ, μοὶ ἀπήντησεν:
-Ὁ σχωρεμένος ὁ Βαργένης τὸ ἔκοψε… μὰ κ’ ἐκεῖνος δὲν εἶχε κάμει νισάφι μὲ τὸ τσεκούρι του• ὅλο θεόρατα δέντρα, τόσα σημαδιακὰ πράματα… Σὰν τὸ ’κοψε κι ὕστερα, δὲν εἶδε χαΐρι καὶ προκοπή. Ἀρρώστησε, καὶ σὲ λίγες μέρες πέθανε… Τὸ Μεγάλο Δέντρο ἦτον στοιχειωμένο.

.

Πέμπτη 24 Φεβρουαρίου 2011

ΕΝΑΣ ΛΕΒΕΝΤΗΣ ΧΟΡΕΥΕ



Ένας λεβέντης χόρευε, μωρέ, σε μαρμαρένιο αλώνι.
Κι η κόρη που τον αγαπά κι η κόρη που τον θέλει
κι η κόρη που τον αγαπά, μωρέ, τόνε καμαρώνει
και με το μάτι νόημα, μωρέ, και με τα χείλη λέει:
-Κόπιασ' απάν', λεβέντη μου, να φάμε και να πιούμε.
Πού ήσουν εψές λεβέντη μου κι αντιπροψές το βράδυ;
-Εψές ήμουν στην μάνα μου, προψές στην αδερφή μου
κι αντιπροψές με κάλεσαν, μωρέ, οι φίλοι οι δικοί μου.
Κι απόψε στο κονάκι σου θα 'ρθώ να σε φιλήσω,
να σε φιλήσω δυο φορές, μωρέ στα στήθια και στα μάτια.
-Μη με φιλείς λεβέντη μου, μωρέ, και μη με κοκκινίζεις.
Γιατί θαρρώ δεν μ' αγαπάς, μωρέ και πολύ με προδίδεις.
.

Τετάρτη 26 Ιανουαρίου 2011

Ο ΑΝΗΛΙΑΓΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΗΛΙΑΣΤΗ


Το Χλουμούτσι ή Castel Tornese, όπως απεικονίζεται σε παλαιό χαρακτικό
.

«Στην Παλιόπολη (αρχαία Ήλιδα) κατοικούσε ένα βασιλόπουλο, που είχε αγαπήσει μια βασιλοπούλα που κατοικούσε στο Χλεμούτσι. Το βασιλόπουλο το έλεγαν Ανήλιαγο, γιατί ποτέ δεν το έβλεπε ο ήλιος, ούτε το φως της ημέρας, κι ήταν η μοίρα του αν ήθελε το ιδή ο ήλιος, να μαρμαρωθή. Το ίδιο και η βασιλοπούλα, και για τούτο την έλεγαν κι αυτή Ανήλιαστη. Για να βλέπουνται, έκαμαν ένα λαγούμι από την Παλιόπολη ως το Χλουμούτσι, και πήγαινε το βασιλόπουλο και την αντάμωνε στο Χλουμούτσι. Μια φορά όμως, εκεί που γύριζε το βασιλόπουλο στο παλάτι του, έτυχε να βρεθεί έξω από το λαγούμι του την ώρα που έκραζε ο πετεινός και το πήρε η ημέρα και μαρμαρώθηκε. Και βρίσκεται ακόμη μαρμαρωμένο μέσα στο λαγούμι, που έτρεξε να μπη. Πολλοί εδοκίμασαν και μπήκαν μέσα στο λαγούμι για να παν από την Παλιόπολη στο Χλουμούτσι για να βρούν το μαρμαρωμένο βασιλόπουλο. Μαζί μ’ αυτούς ήταν κι ένας παπάς. Αλλά θέλεις από το πολύ σκοτάδι, θέλεις από φόβο, εφοβήθηκαν κι εγύρισαν πίσω.»
.

Θρύλος για το Χλουμούτσι που διέσωσε ο Νικόλαος Πολίτης.
.

Τετάρτη 19 Μαΐου 2010

“TOMB HUNTERS, ISTHMUS OF CORINTH”


Τυμβωρύχοι στον Ισθμό της Κορίνθου το 19ο αιώνα
.
Η υπόθεση των διδύμων κούρων από την Κορινθία που βρέθηκαν σε λαθρανασκαφή και ήταν έτοιμοι προς πώληση έναντι δέκα εκατομμυρίων ευρώ σε αλλοδαπούς «λάτρεις» της αρχαίας ελληνικής τέχνης, έφερε στο νου μια παλιά γκραβούρα από αγγλικό περιοδικό που δείχνει Έλληνες τυμβωρύχους, κατά σύμπτωση πάλι στην Κορινθία, στην περιοχή του Ισθμού. Και αν εκείνοι οι αμόρφωτοι άνθρωποι δεν γνώριζαν την ιστορική αξία των «κανατιών», των «παπάδων» και των άλλων ευρημάτων που πουλούσαν στους ξένους περιηγητές ή λαθρεμπόρους έναντι πινακίου φακής, οι σημερινοί λαθρανασκαφείς και αρχαιοκάπηλοι δεν έχουν καμμιά δικαιολογία, αφού το κράτος αγοράζει πλέον τα αρχαιολογικά ευρήματα προσφέροντας υψηλές χρηματικές αμοιβές.
.

Οι δίδυμοι κούροι της Τενέας αναπαύονται στο εργαστήριο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου
.
Μας αρέσει να κατηγορούμε τους κακούς ξένους που λεηλάτησαν τις αρχαιότητές μας. Είμαστε πρώτοι στο ανάθεμα εναντίον των πάσης φύσεως και εποχής Έλγιν, που με πρόσχημα την αγάπη στην αρχαία τέχνη ή την προφύλαξη των κειμηλίων της αρχαιότητας, ρήμαξαν τους αρχαιολογικούς χώρους της πατρίδας μας. Δεν μας αρέσει όμως μια πολύ απλή αλήθεια: ότι τις περισσότερες φορές πίσω από μια υπόθεση αρχαιοκαπηλίας υπάρχουν ελληνικά χέρια, που είτε αποκάλυψαν, είτε πούλησαν τους θησαυρούς της πολιτιστικής μας κληρονομιάς στους ξένους.
.

Αντί για το μουντό ουρανό κάποιας ευρωπαϊκής ή αμερικανικής πόλεως, θα συνεχίσουν να βλέπουν τον ελληνικό ουρανό
.
Για να μην ξεχνιόμαστε: ενώ διεκδικούμε τα γλυπτά του Επικουρίου Απόλλωνα, το κιονόκρανο που εκλάπη προ μηνών από την Ολυμπία ακόμη δεν έχει βρεθεί. Όπως δεν έχει βρεθεί επί δεκαετίες η εικόνα που εκλάπη από το προσκύνημα της Σουδιώτισσας. Όπως έχουν χαθεί για πάντα οι ενάλιες αρχαιότητες της βυθισμένης Φειάς, που ψάρευαν από τα κότερά τους Ιταλοί. Όπως αγνοούνται και δεκάδες άλλες αρχαιότητες από την Ήλιδα και άλλους αρχαιολογικούς χώρους της Ηλείας.
.

Αυτοί ήταν τυχεροί. Χιλιάδες άλλα έργα τέχνης όλων των εποχών έχουν κάνει φτερά και κοσμούν μουσεία και ιδιωτικές συλλογές, ενώ κάποιοι συμπατριώτες μας χαμογελούν ειρωνικά και μετρούν τις εισπράξεις τους
.
Αρθρογραφία σχετική με τους Κούρους της Κορινθίας από την ΕΡΤ και τις εφημερίδες Τα Νέα, Ελευθεροτυπία (και εδώ), Καθημερινή και Το Βήμα.

Δευτέρα 26 Απριλίου 2010

ΤΑ ΚΑΛΥΒΙΑ ΚΑΙ ΟΙ «ΛΥΚΟΙ» ΤΟΥ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΜΩΡΙΑ



Καλύβι στη Λαύκα Κορινθίας. Μέσα σε τέτοια καλύβια έζησε ο πληθυσμός της υπαίθρου για πολλούς αιώνες
.
Ελάχιστα είναι τα κτήρια της Τουρκοκρατίας και των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων που έχουν επιζήσει ως τις μέρες μας στην Πελοπόννησο, με τα σημαντικότερα από αυτά να είναι εκκλησίες, μοναστήρια και αμυντικοί πύργοι ισχυρών οικογενειών. Οι κατοικίες των χωρικών ήταν απλοϊκές σε βαθμό που δυσκολευόμαστε να φανταστούμε, αγγίζοντας τα όρια της αθλιότητας.
.

Κόρινθος 1834
.
Από γκραβούρες περιηγητών συμπεραίνουμε ότι στις πόλεις υπήρχαν πέτρινα διώροφα κτήρια, ωστόσο οι κατοικίες των χωριών θα μπορούσαν μάλλον να χαρακτηριστούν ως καλύβες, με κυριότερα υλικά κατασκευής τη λάσπη, τα ξύλα και τα καλάμια. Από το περιηγητικό λεύκωμα του Ρώσου Ορλώφ – Νταβίντωφ του 1839 σώζεται απεικόνιση ξύλινων οικιών στα Κατάκολο και καλαμένιας οικίας, επιχρισμένης με λάσπη, στη Μιράκα.
.


Ακτή του Κατακόλου, 1839
.

Πρωινό ελληνικής οικογένειας στη Μιράκα, 1839
.
Στα ορεινά, όπου η πέτρα ήταν κυρίαρχη ως υλικό, τα καλύβια ήταν πέτρινα, ωστόσο και πάλι το μέγεθός τους ήταν μικρό και οι συνθήκες διαβίωσης που εξασφάλιζαν ήταν υποτυπώδεις. Συνήθως δεν είχαν εμβαδόν μεγαλύτερο από είκοσι – τριάντα τετραγωνικά μέτρα, με μακρόστενη κάτοψη κάθετη στην ισοϋψή γραμμή και ήταν γνωστά ως «μακρυνάρια». Ο μισός χώρος καταλαμβανόταν από την οικογένεια και ο άλλος μισός από τα υποζύγια, συνήθως χωρίς κανένα διαχωριστικό μεταξύ των δύο χώρων. Το μοναδικό άνοιγμα ήταν η πόρτα, στη μακρυά πλευρά που έβλεπε προς την ανατολή. Σπανιότατα υπήρχε ένα μικρό παράθυρο στο νότιο τοίχο. Η εστία ήταν στο δάπεδο και ο καπνός διαχεόταν από τη στέγη χωρίς καμινάδα. Η λιθοδομή, από αργούς λίθους ελάχιστα κατεργασμένους, συγκρατιόταν από ξυλοδεσιές κατά μήκος του τοίχου, που ενίσχυαν κάθετα ξύλα. Χαρακτηριστικό στοιχείο εκείνης της εποχής ήταν οι «λύκοι».
.

Λύκοι συγκρατούν τη ξυλοδεσιά στο καλύβι της Λαύκας
.
Ο λύκος ήταν η μασχάλη του ξύλου που έμπαινε κάθετα στον τοίχο. Εμφανιζόταν πάντα από την εξωτερική πλευρά, προεξείχε της τοιχοποιίας και σταθεροποιούσε την ξυλοδεσιά. Η χρησιμότητά του ήταν αντιστρόφως ανάλογη της αισθητικής του, ωστόσο σε εκείνα τα κτίσματα με το φτωχό κονίαμα, το τελευταίο πράγμα που απασχολούσε τους ενοίκους τους ήταν η αισθητική. Το εικονιζόμενο καλύβι βρίσκεται στη Λαύκα του Δήμου Στυμφαλίας Κορινθίας. Διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση και σήμερα χρησιμοποιείται ως αποθήκη.
.

Η χρονολογία ανεγέρσεως της αρχοντικής οικίας Ποταγού στη Βυτίνα, 1825, λαξεμένη σε πέτρα του τοίχου και περιστοιχισμένη από το σταυρό και το ΙΣ Χ ΝΚ αριστερά, από δυσανάγνωστη επιγραφή υπεράνω και από ομοίωμα κυπαρισσιού δεξιά. Είναι πολύ συνηθισμένη η λάξευση από τους πελεκάνους (λιθοξόους) συμβόλων αναγνωριστικών, φυλακτικών, αποτρεπτικών ή απλώς διακοσμητικών
.
Αν και αυτός ήταν ο κοινός τύπος οικίας, δεν έλειπαν και πολυτελείς, διώροφες οικίες τετράγωνης κάτοψης και μεγάλου εμβαδού, τα «ντιβίτικα». Σημαντική οικία αυτού του τύπου είναι η οικία Ποταγού στη Βυτίνα, με χρονολογία οικοδόμησης το 1825, μεσούσης της Επαναστάσεως και παραμονές της επιδρομής του Ιμπραήμ. Είναι ανωγοκάτωγη οικία από μπινά (πέτρινο τοίχο) ενισχυμένο με ξυλοδεσιές, με παράθυρα και καμινάδες τζακιών, αλλά χωρίς μπαλκόνια.
.

Διώροφη οικία των μετεπαναστατικών χρόνων στη Βυτίνα, με μακρύ ξύλινο εξώστη και εξαιρετική λιθοδομή. Δίπλα της, στο βάθος, διακρίνεται ο τοίχος της οικίας Ποταγού
.
Μετά την Απελευθέρωση αρχίζουν να χτίζονται στα ορεινά χωριά δίπατα σπίτια, πάλι στον τύπο του μακρυναριού, αλλά αισθητά ευρύτερα και ψηλότερα και με απομόνωση στο κατώι των ζώων. Η επίδραση του νεοκλασικισμού αλλάζει ακόμη περισσότερο την τυπολογία της χωρικής οικίας, οπότε εμφανίζεται, από τα μέσα περίπου του δεκάτου ενάτου αιώνα, το μπαλκόνι, συνήθως ξύλινο ή στις πολυτελέστερες οικοδομές πέτρινο ή μαρμάρινο, καθώς και τα επιμελημένα αγκωνάρια (ακρογωνιαίοι λίθοι) και πλαίσια των κουφωμάτων ή άλλα πέτρινα διακοσμητικά στοιχεία.
.

Μαρμάρινη ζωόμορφη κεφαλή σε τοίχο οικίας στη Βυτίνα. Πιθανώς είναι σε δεύτερη χρήση και προέρχεται από κτίσμα, η επιμελημένη κατασκευή του οποίου δικαιολογεί τη χρήση λευκού μαρμάρου. Ανάλογα διακοσμητικά στοιχεία αντικατέστησαν στο πέρασμα του 19ου αιώνα τους χονδροκομμένους λύκους
.
Η αισθητική βελτίωση των κατοικιών έριξε σε αχρηστία τους λύκους, πολλοί από τους οποίους εκείνη την εποχή αποκόπηκαν, εις βάρος της στατικής επάρκειας των κτηρίων, με αποτέλεσμα ελάχιστοι να έχουν διασωθεί ως τις μέρες μας, στο περιθώριο του σύγχρονου οικοδομικού οργασμού. Μέχρι τη δεκαετία του 1990 σωζόταν ένα καλύβι με λύκους στο Σκουροχώρι, χωριό που υπήρχε από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Στα Βυτιναίικα αντιθέτως, που άρχισαν να αναπτύσσονται κατά το τελευταίο τέταρτο του δεκάτου ενάτου αιώνα, το αρχιτεκτονικό αυτό στοιχείο δεν υπήρξε ποτέ. Διάσπαρτα μπορεί να δει κανείς αυτά τα απομεινάρια περασμένων εποχών σε ορεινούς κυρίως οικισμούς, που δεν έχουν αλλοιωθεί από την τουριστική ανάπτυξη.
.

Τετάρτη 24 Μαρτίου 2010

ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ ΠΕΡΙ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗ


Ο Κολοκοτρώνης, όταν ήταν στη Ζάκυνθο, «...με πόνο βαθύ σήκωνε τα μάτια κατά τα βουνά του Μοριά και μουρμούριζε, αναστενάζοντας: "Αχ, δε θα ξανάρθει το σεφέρι; Δε θ' αντιλαλήσει πάλι στις ράχες σας το ντουφέκι το Κολοκοτρωναίικο;"»
Έπαιρνε, πολλές φορές, το στερνοπαίδι του, τον Κολίνο, από το χεράκι, κι ανέβαιναν από την Παναγιά του Πικρίδη το δρόμο του κάστρου. Τού 'δειχνε μακριά τα βουνά του Μοριά με τις σταχνογάλαζες κορφές στην ψιλή γάζα της πάχνης. «Εκεί έζησαν οι πρόγονοί μας», τού 'λεγε.
«Αυτός ο τόπος στενάζει τώρα κάτου από το ζυγό».
«Το λαϊκό τραγούδι έχει κάμει αθάνατες τούτες τις στιγμές...»
, γράφει χαρακτηριστικά στο βιβλίο του «Ο Γέρος του Μοριά» ο Σπύρος Μελάς

.

.
Πάνε εκατόν πενήντα χρόνια απάνω – κάτω, που ο Σουλτάνος έδωκε διαταγή, όπου περνάγανε οι κλέφτες και τους έδιναν ψωμί, άλλους να κρεμάνε, άλλους να φουρκίζουν, άλλους να φυλακίζουν και άλλα πολλά. Ετότες, ο Κολοκοτρώνης ήτανε πάνω στα ζουμιά του. Είπε στους συντρόφους του, ο τόπος δε μας χωράει πια, ελάτε να φύγουμε να πάμε στα Εφτάνησα.
.

Οι αροκάριες στο Κτήμα Μερκούρη, σύμφωνα με τη τοπική παράδοση, βρίσκονται στη θέση της πηγής όπου ο Γέρος του Μωριά και οι σύντροφοί του έφαγαν το τελευταίο γεύμα πριν περάσουν στη Ζάκυνθο. Εκεί διάβασαν το μέλλον στις σπάλες του αρνιού, που ήταν ευοίωνο
.
Όπου πήγανε στο Κατάκολο του Πύργου. Εκεί κοντά είναι ένα λιμανάκι, το λένε Κορακοχώρι, και εκεί είχε πει και ήρθε καΐκι να τους πάρει, κι εμπήκανε στο πλοίο.
.

Ο όρμος Χόρταις του Κορακοχωριού το 1930. Με εξαίρεση το Μερκουραίικο σπίτι, αυτή θα πρέπει να ήταν η τελευταία θέα της Πελοποννήσου που αντίκρυσαν ο Κολοκοτρώνης και οι συνοδοί του κατά την αναχώρησή τους για τη Ζάκυνθο το Μάιο του 1806
.
Ο Γιάννης, ο αδερφός του Κολοκοτρώνη, και ο Γιώργος από τον Αϊτόν λένε του πλοιάρχου:
- Αν γυρίσει το πλοίο, πνιγόμαστε;
- «Δεν είναι δυνατό να γυρίσει», τους είπε.
- «Όχι δε γυρίζει, όχι γυρίζει», τσακωθήκανε.
- «Εμείς θα πάμε να μας φάνε τα πουλιά που μας γνωρίζουν» λένε, κι ήρθανε στο Μοναστήρι στους Αιμιαλούς κοντά στη Δημητσάνα. Εκάμανε λημέρι στο ληνό, μα τους επρόδωσε ο Καλόγερος και τους έκαψαν οι Δημητσανίτες με μπαρούτι και με θειάφι.
.
«Η πόρτα του Κολοκοτρώνη, Ζάκυνθος». Δημήτριος Πελεκάσης, λάδι σε hardboard 36x32 εκ.
.
Ο Κολοκοτρώνης με τους άλλους επέρασαν στη Ζάκυνθο. Επήγε σ’ ένα μπακάλη ν’ αγοράσει αυγά να φάνε. Τ’ αυγά εκάνανε μια δραχμή. Το ‘δωσε μια σφάντζικα, του λέει ο μπακάλης:
- Λείπει μια πεντάρα.
- «Δεν έχω άλλα», του λέει.
- «Ετόσο κάνουνε. Έχω αμαρτίες Κολοκοτρωνέικες», είπε ο μπακάλης.
Του παίρνει την σφάντζικα πίσω (ο Κολοκοτρώνης).
- Γιατί την παίρνεις πίσω;
- «Για τις αμαρτίες μου», του λέει.
Έτσι επροδόθηκε πως ήταν ο Κολοκοτρώνης. Του κάνανε υποδοχή. Τι έγινε κατόπι, λέει το παρακάτω τραγούδι.
.

Άποψη της Χώρας της Ζακύνθου από το φρούριο Ψωφίς. Στο βάθος τα βουνά της Πελοποννήσου
.
Κολοκοτρώνης κάθεται στη Ζάκυνθο το κάστρο.
Βάνει το τσάλι και κοιτά και το Μωριά αγναντεύει.
Βλέπει της Μάνης τα βουνά, βλέπει τα Πέντε Αλώνια*,
βλέπει την Αλωνίσταινα, βλέπει το Λιμποβίσι,
βλέπει και τ’ Αρκουδόρεμα, που ‘χαν το γύρισμά τους,
και του ‘ρθε σαν παράπονο και κάθεται και κλαίει.
Και του Γιαννάκη μίλησε και του Γιαννάκη λέει.
- Γιαννάκη, πού ΄ν΄τ΄ αδέρφια σου ο Γιάννης κι ο Κουντάνης,
κι ο Γιώργος από τον Αετό απ’ τη μεγάλη χώρα.
.

.
Άλλη παραλλαγή:
.
Ο Θοδωράκης κάθεται στη Ζάκυνθο στο κάστρο.
Βάνει το κυάλι και κοιτάει και το Μωριά αγναντεύει.
Βλέπει της Μάνης τα βουνά, βλέπει τα Πέντε Αλώνια,
και την Κλινίτσα τη μισή πολύ σκοτεινιασμένη
και του ‘ρθε σαν παράπονο και κάθεται και κλαίει.
Και του Γιωργούλη εμίλησε και του Γιωργούλη λέει.
- Γιωργούλη, πού είν΄τ΄ αδέρφια μας ο Γιάννης κι ο Κουντάνης;
Στο Ζυγοβίστι κείτουνται, κορμιά δίχως κεφάλια.
.
(*) Οι περιοχές αυτές μνημονεύονται ακόμη και σήμερα σαν προσφιλή λημέρια των κλεφτών και μάλιστα των Κολοκοτρωναίων. Νοτιοδυτικά του Αρτοζήνου και βόρεια του βουνού Στουρνάρι είναι η τοποθεσία «Πέντ' Αλώνια», όπου λημέριαζε ο γνωστός κλέφτης Δήμος, «βγαίνει στα Πέντ' Αλώνια και αγνάντιο στο χωριό», όπως λέει και το τραγούδι. (Γορτυνιακόν Ημερολόγιον 1948, Αράχοβα η Γορτυνιακή και το περί αυτής δημώδες άσμα του κλέφτου Δήμου. Τ. Γριτσοπούλου, σελ. 30-42).
.
(Από το βιβλίο «Λαογραφικές καταγραφές στο Βαλτεσινίκο Γορτυνίας» του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών)
.

Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, επιζωγραφισμένη λιθογραφία, Adam Friedel, Παρίσι 1830
.
Μια πιο «δική μας» εκδοχή:
.
Ο Θοδωράκης κάθεται στης Ζάκυθος το κάστρο
Βάνει το κυάλι και τηρά και το Μωριά αγναντεύει
Βλέπει της Κόρθος τα βουνά, καρσί με της Βυτίνας
Βλέπει και τ‘ Αρκουδόρεμμα, το δόλιο Λιμποβίσι
Βλέπει της Πιάνας τα βουνά, τα κλέφτικα λημέρια.
Τον πήρε το παράπονο και κάθεται και κλαίει.
Πού είναι οι κλέφτες του Μωριά οι Κολοκοτρωναίοι;
.

Κολοκοτρώνης έγχρωμη λιθογραφία Giovanni Boggi
.
«O Ιμπραΐμης μου επαράγγειλε μια φορά διατί δεν στέκω να πολεμήσωμεν (κατά μέτωπον). Εγώ του αποκρίθηκα, ας πάρη πεντακόσιους, χίλιους, και παίρνω και εγώ άλλους τόσους, και τότε πολεμούμε, ή αν θέλη ας έλθη και να μονομαχήσωμεν οι δύο. Αυτός δεν με αποκρίθηκε εις κανένα. Και αν ήθελε το δεχθή το έκαμνα με όλην την καρδιάν, διότι έλεγα αν χανόμουν, ας πήγαινα, αν τον χαλούσα, εγλύτωνα το έθνος μου».
.

Η κηδεία του Κολοκοτρώνη, Pierre Bonirote (Πιέρ Μπονιρότ), 1843
.
Ο Κολοκοτρώνης έχων αγαθήν καρδίαν, πατριωτισμόν μέγαν, φρόνησιν μεγάλην, και δεν ηθέλησε ποτέ να εμβάψη τας χείρας του εις ανθρώπινον αίμα, αν και το εξωτερικό του ήτον άγριον και ο χαρακτήρ του ορμητικός, και όστις τον έβλεπε, τον εξελάμβανεν ως άνθρωπον άγριον και αιμοβόρον, και εντεύθεν ηπατήθησαν πολλοί.
Ήτο μεν αγράμματος, αλλ’ ευφυής, και ως επί το πλείστον ωμίλει δια παροιμιών και μύθων καταλλήλως εφαρμοζομένων εις την προκειμένην ομιλίαν. Ήτο σύννους πάντοτε, και τα στρατιωτικά σχέδιά του συνετά, ώστε ουδέποτε απέτυχον. Εγνώριζε να προφυλάττη τους στρατούς του από τους κινδύνους.
.
Θεόδωρος Ρηγόπουλος, γραμματικός του Πάνου Κολοκοτρώνη, «Απομνημονεύματα από των αρχών της Επαναστάσεως μέχρι του έτους 1881», Αθήνα, 1979
.

Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010

ΑΠΟΨΕ ΚΡΥΟ ΕΚΑΝΕ


.
Απόψε κρύο έκανε, κρύο και τραμουντάνα,
τα περιγιάλια πήξανε, κι οι κάμποι μαραθήκαν.
Και σεις περιβολάκια μου, μες στ' άνθη φυτεμένα,
μην είδατε τον αρνητή, τον ψεύτη της αγάπης;
Όταν με φιλαγ' έλεγε, γλυκιά που 'ναι η αγάπη.
Τώρα με απαράτησε, σαν καλαμιά στον κάμπο,
όπως της παίρνουν τον καρπό και βολοδέρνει έρμη.
.

Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2009

Η ΕΣΧΑΤΗ ΠΛΑΝΗ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ


.
Οργή Ηλείων για την «αρπαγή»
.
Συντάκτης Ελένη Παπαδοπούλου
.

Ο ναός του Επικουρείου Απόλλωνος στις Βάσσες της Φιγαλείας. Χαρακτικό του L'offler, 1871
.
Σάλο έχει προκαλέσει στην Ηλεία η πληροφορία που διοχέτευσε στον Τύπο ο Νομάρχης κ. Χ. Καφύρας, για την επιχειρούμενη από τον Υπουργό Πολιτισμού κ. Αντώνη Σαμαρά διοικητική υπαγωγή του Ναού του Επικούριου Απόλλωνα από την Ζ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων Ολυμπίας στην οποία ανήκει ως σήμερα, στην ΛΗ΄ Εφορεία Αρχαιοτήτων της Μεσσηνίας. Σύσσωμη η πολιτική ηγεσία του νομού και εν μέσω προεκλογικής περιόδου, έχει ξεσηκωθεί. Βουλευτές της Ν.Δ. και του ΠΑΣΟΚ, αλλά και οι δήμαρχοι της περιοχής, μιλούν για «αιτία πολέμου» εφόσον ευσταθεί η πληροφορία για την κίνηση του κ. Σαμαρά.
.

Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2009

ΤΑ ΣΤΥΛΙΑ


Τα "Στύλια": ο ερειπωμένος ναός του Επικουρείου Απόλλωνος στις Βάσσες της Φιγαλείας. Χαρακτικό του L' offler, 1871
.

Όντας εφτιάνανε τα Στύλια, τον ίδιο καιρό χτίζανε και τον πύργο που 'ναι ψηλά στα Κόκκαλα στο Διαφόρτι, κοντά στον Αϊ-Λια τον Καρυώτη. Εκείνο τον καιρό οι άνθρωποι ήσανε ψηλοί σαν κυπαρίσσια και παληκάρια και αντρειωμένοι σαν τον Ηρακλή και το Σαμψών. Και για να καταλάβεις τη μεγάλη τους δύναμη που 'χανε, σου λέω πως αν καμμιά φορά εχρειαζόσαντε οι μαστόροι στα Στύλια κανένα σύνεργο που δεν είχανε, εφώναζαν γυρεύοντάς το 'φ' τους μαστόρους στα Κόκκαλα, κι αυτοί πάλι ακούγανε τη φωνή και τους το πετούσανε 'φ' τον αέρα.
.
Αρκαδική παράδοση. Από το βιβλίο του Ι. Θ. Κακριδή "Οι αρχαίοι Έλληνες στη νεοελληνική λαϊκή παράδοση", έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης
.

Δευτέρα 12 Μαΐου 2008

ΚΑΝΑΤΙ, ΞΥΛΟΚΑΝΑΤΟ


Κόρη με βυτινιώτικο κανάτι. Χαρακτικό του T. Jules στο Αρκαδικό Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας, Λεβίδι Αρκαδίας
.
Στη βρύση πάω και κάθομαι, διψώ, νερό δεν πίνω.
Κοιτάζοντας τις όμορφες μου κλέψαν το κανάτι,
κοντούλα και γεμάτη
Κανάτι ξυλοκάνατο να είχα το ριζικό σου,
που σε κρατάνε οι έμορφες και πίνουν το νερό σου.
Δεν είναι κρίμα να διψώ και να είμαι μες στη βρύση,
και να μην έρχεται καμμιά και μένα να φιλήσει,
τη δίψα να μου σβήσει;
.
Το τραγούδι μπορείτε να ακούσετε εδώ: http://www.arcadians.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=34&Itemid=63